Dag 1: Kennismaken

In de vroege ochtend verzamelt een bont gezelschap van twintig mensen zich op Schiphol. Voor sommigen is het een weerzien, anderen zijn nog even elkaars onbekenden. Maar de sfeer is ontspannen en nieuwsgierig. Deze eerste dag staat in het teken van kennismaken: met elkaar, met de stad Rome en met de actualiteit van de Katholieke Kerk. Welke ontwikkelingen maakt zij door en wat betekent dat voor haar oecumenische inzet?

Afgelopen zaterdag werd de Week voor de Eenheid in Utrecht geopend met een oecumenische viering. Dit en het (volle) programma voor de komende week boden genoeg aanknopingspunten om met elkaar in gesprek te raken. Na een vlekkeloze vlucht bracht een Italiaanse bus ons via de smalste binnenwegen in redelijk korte tijd naar het hotel Casa Tra Noi, vlakbij het Vaticaan. Snel de lunch en een uurtje vrijaf om aan het einde van de middag te worden verwelkomd door Eric van Teijlingen, die sindskort kanunnik van de Sint Pieter is.

Ook Hendro Munsterman is in ons midden gekomen. Deze Vaticaanwatcher van het Nederlands Dagblad neemt ons in zijn inleiding mee in de historische ontwikkeling, die de (Rooms-)Katholieke Kerk op dit moment doormaakt. Als begenadigd verteller (zowel theologisch als annekdotisch) laat hij zien hoe het werkt in de Kerk, wat er gebeurt achter de schermen en probeert hij te duiden wat dit allemaal betekent. Hij signaleert dat de Kerk zich op een belangrijk scharniermoment bevindt, waarbij ze toegroeit naar een meer synodale en missionaire kerk.

Dit veranderingsproces is in feite een nieuwe slag in de receptie van het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965) en geeft op grond van de doop aan alle mensen in de kerk (ook leken!) medeverantwoordelijkheid. Munsterman laat aan de hand van citaten zien dat Paus Benedictus deze verwerking van het concilie al voor zich zag, maar dat hij niet tot de praktische implementatie kwam.

Ook vanuit historisch oogpunt gebeuren er ongekende dingen in de Kerk. Zo waren er tijdens de ‘Synode over synodaliteit’ (2021-2024) voor het eerst ook leken met stemrecht bij de synode aanwezig. Verder zaten er mensen vanuit andere christelijke kerken aan de grote ronde tafels om voluit deel te nemen aan de ‘gesprekken in de Geest’. Zij werden geen waarnemers genoemd (zoals tijdens het concilie), maar ‘broederlijke gedelegeerden’. Paus Franciscus heeft dit synodaal proces gestart en paus Leo XIV zet dit – weliswaar in een rustiger en bedachtzamer tempo – voort. Nu al is duidelijk dat de oecumene voor hem een topprioriteit is. Immers: in de oecumene kan geoogst worden wat de Heilige Geest in de andere kerken ook voor de katholieken heeft gezaaid. 

De inleiding van Hendro Munsterman geeft een solide basis voor de verder ontmoetingen van deze week. Na het geanimeerde gesprek dat erop volgt, besluiten we met een gebedsmoment in de kleine intieme kapel van het hotel. Hier klinken woorden van verlangen naar eenheid, naar het elkaar leren kennen en van dankbaarheid voor deze bijzondere reis.

Morgen gaan we naar de algemene audiëntie met Paus Leo XIV, brengen we een bezoek aan de Dicasterie voor de Oosterse Kerken en duiken we oecumenisch-theologisch de diepte in bij het Centro Pro Unione!