Katholieke Vereniging voor Oecumene

Athanasius & Willibrord

Wisselende perspectieven op de Heilige Willibrord - recensie

Rob van Uden 150x150Zitten we in onze kerken op een bundel essays over Willibrord te wachten? De inleiding op de bundel geeft een aardige motivatie. Het werkelijke belang van dit boek kom ik helaas pas in het laatste essay van de bundel tegen: Heibel rond de Utrechtse Willibrordprocessie in 2016. Een oecumenisch initiatief veranderde in een controverse en Willibrord dreigde een splijtzwam in plaats van een verbinder te worden. Op een boeiende manier laten Anton ten Klooster en Fokke Wouda in het laatste essay zien dat conflict niet het einde van een dialoog hoeft te zijn. Met een nuchtere analyse, een goede strategie en veel geduld kun je 'van conflict naar verzoening' komen.

Een oecumenische winter?

De eigenlijke inleiding blijft algemeen. De inleiders geven een negatief beeld van de huidige stand van de oecumene: We leven in 'een oecumenische winter'. Deze uitdrukking wordt sinds het boek Een Rijke Oogst (Harvesting the Fruits) van Walter Kasper in 2011 te pas en te onpas gebruikt. Kasper schreef in 'Een Rijke Oogst' immers dat er géén reden is "om te spreken van een oecumenische winter". En eigenlijk getuigen de meeste essays in deze bundel van dit optimisme. Kleinschalige initiatieven, zoals bijv. beschreven door Marrit Bassa en Idelette Otten, zijn niet uniek, maar representatief.

Vertrekpunt voor reflectie

WillibrordDe bundel opent met het essay ‘Leven voor de missie: Willibrord en de Friezen’ van Sven Meeder. Deze Nijmeegse historicus speurt naar de historische Willibrord in een heiligenleven dat gekleurd is door kerkelijke en politieke belangen. Waar verschillende essayisten getroffen blijken te zijn door gewelddadige incidenten in het heiligenleven, toont Meeder aan dat Willibrord zich onderscheidt van de agressieve bekeringsmethoden van zijn tijd. Overtuigend schetst hij een missionaris die inzet op geduld, overreding en een duurzaam onderricht. Het essay van Meeder, evenals de geschiedkundige bijdragen van Miriam Jones en Wietse van der Velde zijn een uitstekend vertrekpunt voor reflectie. Wietse van der Velde laat daarbij zien hoe je van je eigen (Oud-Katholieke) traditie kunt houden en tegelijk open kunt staan voor oecumenische ontmoeting.

Propaganda

Deze openheid mis ik in het essay van de Oud-Katholieke aartsbisschop Joris Vercammen. Hij projecteert vooral zijn eigen idealen op Willibrord. Ik kan het billijken als hij meent dat de Oud-Katholieke Kerk het meeste recht doet aan Willibrord en dat hij zichzelf de enig ware opvolger van Willibrord vindt. Maar is het nodig om expliciet of suggestief van de Rooms Katholieke Kerk een karikatuur te maken. Vercammen is veelvuldig actief in oecumenische ontmoetingen, maar lijkt oecumene hier vooral te willen inzetten om propaganda voor zijn eigen kerk te maken. Waar een dialoogcommissie van beide kerken (RIAD, 2016) nog concludeerde dat er geen onoverkomelijke problemen zijn om tot een volledige kerkelijke gemeenschap te komen, blijft Vercammen steken bij de gedachte dat er geen eenheid 'onder Rome' denkbaar is (blz 73). Vercammen zal toch geen 'terugkeer-oecumene' voorstaan?  Moet 'Rome' terugkeren in de schoot van de Oud-Katholieke Kerk?

Openheid

Gelukkig kan het ook anders: Kardinaal Willem Eijk gebruikt het woord oecumene niet één keer, lijkt niet echt aan samenwerking te denken, maar benoemt wel een gezamenlijke zorg (de ontkerkelijking) en probeert, vanuit het voorbeeld van Willibrord, inspiratie te bieden waar elke kerk zijn voordeel mee kan doen. Verrast was ik door zijn uitspraak: "De Iro-Schotse monniken streefden geen systematische missionering na en dachten niet in eerste instantie aan de opzet van kerkelijke structuren en de stichting van bisdommen."

Karin van den Broeke lijkt haast op het essay van Eijk door te gaan. Bij haar vormt oecumene het begin en einde van haar essay. Binnen deze bedding biedt ze een inspirerende bijdrage over pioniersplekken, een speerpunt van de PKN. Ze levert daarmee een praktisch essay af met diepgang en engagement.

Integriteit

Het laatste essay dat ik wil bespreken is het interview van Arnold Smeets met Alex van Galen. Het interview geeft inzicht in het creatieve proces van de film Redbad. Boeiend hoe Van Galen zijn personages creëert en diepgang in zijn vertelling probeert aan te brengen. En toch... In een tijdperk van geïndividualiseerde waarheden, beïnvloeding van de publieke opinie en fake-nieuws kun je de film ook bevragen op een integere weergave van de (schaarse) historische feiten. Bijvoorbeeld, op de achterflap staat: "Met hoeveel geweld de Blijde Boodschap van het evangelie soms verkondigd werd, is bijvoorbeeld te zien in spectaculaire scenes in de film Redbad." Alsof het een historische documentaire betreft. De historicus Han Nijdam beklaagde zich echter terecht over de historiciteit van de film (Leeuwarder Courant). Zo wordt bijvoorbeeld de missionaris Willibrord als een fanaticus uitgebeeld, terwijl hij dat niet was; Bonifatius wordt een milde geloofsverkondiger, terwijl hij juist fanatiek was.

Een aanknopingspunt voor gesprek

Jawel, ik heb hier en daar kritiek, maar daar hoeft een ander zich niet aan te storen: Er is genoeg te genieten. Ook hebben de schrijvers het belang van deze bundel overtuigend aangegeven. Bovendien vind ik dat de redactie geslaagd is in haar doelen: Deze essays kunnen de lezer uitdagen om zijn eigen perspectief te ontwikkelen en ze leveren een goed aanknopingspunt voor gesprek en discussie.

Willibrord door de eeuwen, Botsende culturen en wisselende perspectieven op de apostel van de Lage Landen, redactie: Anton ten Klooster, Arnold Smeets en Peter-Ben Smit, 2018, Berne Media, 205 blz, prijs € 24,90

Meer informatie en besteladres vindt u hier 


22
mrt
Janskerk
Het klooster Mar Musa nam in Syrië tot het uitbreken van de oorlog (2011) een bijzondere plaats in. Hier

24
mrt
Minderbroederkerk
“Jullie hebben toch weinig met Maria?”  Bij oecumenische gesprekken is het nogal eens een vraag aan

04
apr
Gertrudiskathedraal
Hoe komen we spiritueel tot bloei in de stad van de 21ste eeuw? Rowan Williams, van 2002 tot 2012 aartsbisschop

12
mei
Chris Fictoor, componist, en Herman F. de Vries, predikant in de Protestantse Kerk in Nederland, brengen

17
mei
Auditorium Museum Catharijneconvent
Metropoliet Ioannis Zizioulas geldt als een van de meest invloedrijke theologen van onze tijd. Het boek Toptheologen. The next generation – theologie aan het begin van de 21e eeuw noemt er zeven,




Laatste lezersreacties:

  • Stieneke zei Meer
    Wat een interessant en lezenswaardig artikel! Vooral de uitvoering door de jongenssopraan vind ik... 5 dagen geleden
  • Margriet Gosker zei Meer
    Dank voor de mooie middag. Ja dat superieur wanen (Duitsch: Gutmensch!), dat is de bottleneck. Je... zaterdag 09 februari 2019
  • Ria Mudde zei Meer
    om er koude rillingen van te krijgen...zo mooi vrijdag 08 februari 2019
  • Geert van Dartel zei Meer
    Het was een openbare bijeenkomst die aangekondigd stond in onze agenda en op de agenda van Focolare.... vrijdag 25 januari 2019

 

 

Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door een
bijdrage van de Commissie Projecten in Nederland (PIN)
van de Nederlandse Religieuzen (KNR).


 

 

 

Katholieke Vereniging voor Oecumene
Emmaplein 19D 5211 VZ 's-Hertogenbosch
T:  073-7370026   M: 

KvK 51477351
IBAN-nummer:  NL97 INGB 0000 8019 19
IBAN-nummer:  NL73 INGB 0001 0876 28 

 

LogoWebsiteANBI