“Uitgangspunt voor kerken bij het denken en spreken over democratie en rechtstaat is de waardigheid van ieder mens.” Zo begint het rapport De weg van discipelschap. De omgang van kerken met radicaalrechts gedachtengoed van de Beraadgroep Geloof en Kerkelijke Gemeenschap, dat op 30 april 2026 op de website van de Raad van Kerken werd gepubliceerd.

Het rapport is een appel aan kerken om samen de christelijke waarden die in de democratische rechtsstaat tot uitdrukking komen te bevorderen, vooral waar deze onder druk staan door radicaalrechts gedachtengoed. Tegelijkertijd roept het op tot gesprek met christenen die zich juist tot dat gedachtegoed aangetrokken voelen. De Beraadgroep pleit daarbij voor een gesprek dat depolariseert en inzet op de lange weg van discipelschap.

‘De weg van discipelschap’

Als product van gesprekken tussen theologen uit verschillende kerken is De weg van discipelschap een gezamenlijke reflectie op complexe maatschappelijke thema’s. De Beraadgroep biedt hiermee een handreiking, een aanzet tot verdere doordenking, dialoog en gesprek. Het document behandelt onder meer de democratische rechtsstaat die onder druk staat, de polarisatie in de samenleving, de noodzaak om ieders zorgen serieus te nemen en de urgentie voor kerken om stem te geven aan het Evangelie, waar bepaalde uitingen van cultuurchristendom die stem dreigen te vervormen.

De voorgestelde weg van discipelschap maakt nadrukkelijk gebruik van christelijke, theologische woorden en beelden om ruimte te scheppen voor gesprek. Discipelschap wordt daarbij verstaan als een levenshouding. Zo stelt het rapport: “Jezus sluit aan bij concrete mensen, bij verlangens, angsten, frustraties en praktijken, maar laat deze niet onveranderd. Discipelschap is daarom zowel een beweging van erkenning als van verandering: mensen worden serieus genomen in wat hen beweegt, maar tegelijk geprikkeld tot een nieuwe manier van denken, kijken en leven.”

Het rapport is de vrucht van een reeks gesprekken in de Beraadgroep Geloof en Kerkelijke Gemeenschap. Deze beraadgroep fungeert als theologische denktank van de Plenaire Raad en voorziet deze zowel gevraagd als ongevraagd van onderbouwd advies. In dit geval heeft de Plenaire Raad het document niet overgenomen als standpunt of statement van de Raad van Kerken in Nederland (zoals in verschillende media wel is gesuggereerd), maar het “vrijgegeven voor publicatie,” zo staat te lezen op de website. Het rapport heeft daarmee vooral de functie om aan te zetten tot bezinning en dialoog binnen de kerken.

Oecumenelezing ‘Wees niet bang’

Ook de jaarlijkse Oecumenelezing van de Raad van Kerken op 8 mei 2026 in de Geertekerk stond in het teken van deze thematiek. De lezing van de Vlaamse journalist Mark van de Voorde (auteur van het boek Niet in onze naam. Oproep tot christelijk verzet tegen populisme en antidemocratie uit 2025) trok een groot publiek. Zijn appel is helder: laat het christelijk geloof niet kapen door radicaalrechts en misbruiken voor nationalistische agenda’s.

Uit het panelgesprek met Cynthia Haaswijk, theoloog en predikant in opleiding bij de Evangelische Broedergemeente (EBG) en initiatiefnemer van het platform ‘Challenge in faith’, en Esther de Paauw, predikant van de Protestantse gemeente Wassenaar en bestuurslid van Op Goed Gerucht, sprak onder meer een vermoeidheid om steeds opnieuw het gesprek te moeten aangaan en tegen vooroordelen en onwil op te boksen. Het toont eens te meer dat het nodig is dat christenen elkaar steunen en bemoedigen rond deze thematiek, en dat de lange weg van discipelschap geen gemakkelijke is.

Reacties vanuit de kerken in Oecumenische Bezinning

Het bulletin Oecumenische Bezinning nr. 72 (juni 2026) van de Raad van Kerken in Nederland bundelt het rapport De weg van discipelschap, de oecumenelezing van Mark van de Voorde en acht reacties uit de breedte van de Nederlandse kerken. Naast waardering voor het rapport bieden zij ook aanvullende reflecties en kritische noten.

Veelbenoemd is bijvoorbeeld dat sommige van de gesignaleerde gevaren ook in extreemlinks te vinden zijn. Deze observatie wordt met nuance gebracht. Zo stellen Fleur Freeke MA en prof. dr. Rik Peels: “Deze kritische respons heeft natuurlijk gelijk dat ook bij heel andere groepen radicalisering voorkomt. Toch willen wij het opnemen voor de opstellers van het document De weg van discipelschap in hun keuze om op radicaal-rechts te focussen en wel om twee redenen. In radicaliseringsstudies bestaat een breed gedeelde consensus dat radicaal- en vooral extreemrechts (zie het onderscheid hierboven) op dit moment veruit de grootste bedreiging voor de westerse democratie vormt, veel meer dan radicaal- of extreemlinks. Ten tweede treffen we niet bij links, maar wel op rechts de instrumentalisering, het misbruik en soms ook de vereenzelviging met het christendom aan. En juist daar kan en moet de kerk zich tegen uitspreken.”

Zondag voor de Oosterse Kerken

Voorzitter Geert van Dartel en algemeen secretaris Coen Wessel van de Raad van Kerken in Nederland kondigen in de inleiding van Oecumenische Bezinning aan dat een gesprekshandleiding voor gemeenten en parochies in de maak is. Die zal de voorstellen in De weg van discipelschap concreter uitwerken voor de dialoog waartoe de Beraadgroep oproept.

Onder die voorstellen is deze: “Een eerste praktische vorm van vorming en dialoog in onze samenleving is het contact tussen christenen met Nederlandse achtergrond en christenen met migratieachtergrond. Die laatsten zullen vanuit hun ervaringen ieder van ons een spiegel kunnen voorhouden.” Onze vereniging draagt hieraan bij door de komende jaren de Oosterse katholieke gemeenschappen in Nederland voor het voetlicht te brengen tijdens de Zondag voor de Oosterse Kerken. Zo hopen we bij te dragen aan contact tussen deze diasporagemeenschappen en de Latijnse katholieken. In 2026 stond de Syro-Malabaarse gemeenschap centraal. Contact tussen de verschillende geloofsgemeenschappen, de verantwoordelijke oosterse en Nederlandse bisschoppen en de betrokkenheid van de burgerlijke overheid is van belang voor wederzijds respect, waardering van de liturgische en culturele rijkdom en kennis van de specifieke uitdagingen van deze oosterse christenen.

Publieksdag Societas Oecumenica

De Societas Oecumenica (European Society for Ecumenical Research) wijdt haar tweejaarlijkse consultatie, dit keer in Utrecht, ook aan de thematiek van “Churches in the Midst of Polarisation.” Een publieksbijeenkomst in samenwerking met de Raad van Kerken in Nederland op zaterdag 22 augustus 2026 van 15:30-17:00 uur in het Catharijneconvent getiteld “Democracy and the Rule of Law in a Time of Polarization” sluit ook aan bij het rapport De weg van discipelschap.

Namens de Rooms-Katholieke Kerk hebben mgr. dr. Hans van den Hende, mgr. dr. Gerard de Korte en vic. drs. Arjen Bultsma STL zitting in de Plenaire Raad van de Raad van Kerken in Nederland. Dr. Fokke Wouda is afgevaardigd in de Beraadgroep Geloof en Kerkelijke Gemeenschap, die de notitie De weg van discipelschap opstelde. De twee laatstgenoemden zijn respectievelijk voorzitter en coördinator van de Katholieke Vereniging voor Oecumene.

Tekst: Fokke Wouda
Beeld: Katholieke Vereniging voor Oecumene