Dag 3: Grieks-orthodox, oecumene van het bloed, ambassadeur

De zon staat stralend aan de hemel als we ’s ochtends vanuit het hotel richting de bus lopen. Vlakbij het monument van Victor Emanuel II stappen we uit en wandelen we naar de Grieks-orthodoxe kerk van San Teodoro al Palatino (zie de header). Hier worden we welkom geheten door een geestelijke, die pastoor is van de Grieks-orthodoxe parochie in Perugia. Hij neemt ons mee in de historie van deze kerk, die uit de zesde eeuw stamt. In de oudheid liep de weg van de rivier de Tiber naar de markt langs deze plek en waarschijnlijk stond op deze plek een kleine tempel. Het staat niet in de bijbel maar logischerwijs kan het niet anders dat ook Paulus ook langs deze weg gegaan is. Een opgraving laat zien dat de onderkerk uit de vierde eeuw stamt. De kerk was een diaconie: van hier uit werd voedsel uitgedeeld aan de armen. In 2004 heeft paus Johannes Paulus II de kerk aan de Grieks-orthodoxe gemeenschap gegeven; een opmerkelijke daad van oecumene die tegemoet kwam aan het verlangen van mensen om te vieren in het Grieks. Al vanaf de oudheid wonen in deze wijk namelijk veel Grieken. We vragen de man de oren van het hoofd: over de doop, over hoe te communie wordt gegaan, over het tabernakel en het antidoron. In de Grieks-orthodoxe kerk celebreert de priester alleen voor en op verzoek van de gelovigen. De presentie als kerk is niet gelegen bij de priester, maar in de gemeenschap waar de priester onderdeel van is . Aan het eind van ons bezoek zien we de parochiepastoor nog even, zingt Paul Baars de avondhymne ‘Vriendelijk licht’ en maken we natuurlijk nog een groepsfoto.

Daarna lopen we naar de kerk San Bartolomeo op het eilandje in de Tiber, waar het Memorial van de Nieuwe Martelaren van de 20ste en 21ste eeuw is. De kerk zelf kunnen we niet bekijken, want we worden direct geleid naar een ruimte aan de zijkant waar we eerst een film over de ontstaansgeschiedenis van dit heiligdom bekijken. Daarna bezoeken we het Memorial zelf en raken onder de indruk van de vele mensen die hun leven hebben verloren vanwege hun geloof in Jezus Christus. En we realiseren ons dat we als kerken in het martelaarschap wél één zijn: we delen in de pijn en sterven dezelfde dood om dezelfde reden. Het is goed dat deze gedenkplek er is, opdat we al die mensen nooit zullen vergeten en omdat het ons herinnert aan onze eenheid. Over deze oecumene van het bloed horen we later op de dag meer.

We maken een stevige wandeling naar het restaurant voor een lunch en gaan aansluitend naar de Santa Maria d’Anima, waar de enige Nederlandse paus begraven ligt: paus Adrianus VI (1459-1523). Een bekende Nederlander, Antoine Bodar, ontvangt ons in deze prachtige kerk. Er is niet veel oecumenisch aan deze kerk, aldus Bodar, maar wel veel Europees. Het complex is in 1350 door een echtpaar uit Dordrecht gesticht vanwege het tweede Heilig Jaar (’t eerste was in 1300). Het huis en de kerk waren nauw verbonden met het Heilig Roomse Rijk en de Habsburgers. Zo is de relatie met de Lage Landen. Voor de Nederlanders is met name het graf van paus Adrianus VI (1459-1523) van belang. Hij kwam uit Utrecht, was in Zwolle opgeleid, studeerde in Leuven, woonde in Brussel, later in Spanje en werd in 1522 tot paus verkozen. Adrianus – die maar kort paus geweest is – heeft aan het einde van zijn leven wel het allereerste begin van de reformatie meegemaakt.

Voor het volgende programmaonderdeel keren we terug naar het Contro Pro Unione. Ter gelegenheid van de Week van Gebed voor de Eenheid geeft de Vlaamse mgr. Gabriel Quicke een inleiding over de spiritualitei van de gemeenschap van martelaren. Hij schetst vanaf het vroege christendom naar het martelaarschap gekeken is. Ignatius van Antiochië schreef hierover zeven brieven en citaten hieruit zijn terug te vinden in de documenten van het Tweede Vaticaans Concilie. Ignatius van Antiochië stelde dat wanneer Jezus Christus het fundament is, dan is alles te dragen. De kerkvader Tertullianus stelde dat het bloed van de martelaren het zaad is van christenen: hoe meer christenen vermoord worden, hoe meer er zullen komen. Deze gedachte herneemt paus Johannes Paulus II als hij in 2000 spreek over de oecumene van martelaren. Of zoals Francicus het later verwoordt: “de oecumene van het bloed”. Het martelaarschap is een gezamenlijke erfenis van alle kerken, dat effectief is voor de eenheid.

Aansluitend is een oecumenische gebedsviering, waarin Bente Gundersen, commandant van het Legers des Heils, een prachtige overweging houdt over de tekst, die als inspiratie diende voor deze Week van gebed.

Vervolgens werden we hartelijk ontvangen op de residentie van de ambassadeur van Nederland bij de Heilige Stoel, mevrouw Annemieke Ruijgrok. Naast ons gezelschap had ze ook enkele bij de Kerk in Rome betrokken Nederlanders en andere gasten uitgenodigd. Al snel is iedereen geanimeerd met elkaar in gesprek, terwijl allerlei lekkere hapjes rondgaan. Er wordt bijgepraat, genetwerkt, gediscussieerd en de tijd vliegt voorbij. In een nabij gelegen restaurant sluiten we met een diner deze fantastische dag af.

Tekst: Karin Bornhijm
Foto’s: Jan Weever