Dag 2: Paus Leo, Oosterse Kerken, Centro Pro Unione

De volgende dag lopen we na het ontbijt te voet richting de Sint-Pieter, want we gaan de algemene audiëntie van de paus bijwonen. Achter de beveiligingspoortjes staat Eric van Teijlingen ons op te wachten om ons naar de Paus Paulus VI Aula te leiden. Het is er al aardig druk en een Braziliaans orkestje vrolijkt de boel op, terwijl we allemaal uitzien naar paus Leo XIV. In het welkom begroette de paus ons heel speciaal:

Ik groet alle Engelssprekende pelgrims en bezoekers die deelnemen aan de audiëntie van vandaag, met name de groepen uit Groot-Brittannië, Nederland en de Verenigde Staten van Amerika. Terwijl we blijven bidden voor de eenheid van christenen, groet ik de Oecumenische Delegatie van de Katholieke Vereniging voor Oecumene en de Raad van Kerken van Nederland. Over u allen en uw families roep ik de vreugde en vrede van onze Heer Jezus Christus aan. God zegene jullie allemaal!

Paus Leo XIV

De catechese, die de paus vandaag tijdens de audiëntie geeft gaat over Dei Verbum, een van de sleuteldocumenten van het Tweede Vaticaans Concilie, dat handelt over de goddelijke openbaring: het Woord van God is mens geworden. Daarmee nodigt deze openbaring uit tot ontmoeting, relatie, vriendschap. Hoe toepasselijk is dit voor deze Week van Gebed voor de Eenheid! Na afloop van de audiëntie mogen we de paus nog twee boeken aanbieden: de Migration Bible van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap en het proefschrift van Fokke Eucharistic Hospitality in Ecumenical Contexts. En we gaan op de foto met de paus!

Na de foto gaan we in rap tempo richting de Dicasterie van de Oosterse Kerken, waarbij we de koffie maar overslaan. Heel erg is dat niet, want we zijn nog vol van het gebeuren. Bij de dicasterie worden we hartelijk ontvangen door kardinaal Claudio Gugerotti. Na een voorstelrondje vraagt de kardinaal belangstellend naar de Nederlandse situatie en waar we in de oecumene mee bezig zijn. De instabiele politieke situatie en de groeiende belangstelling van jongeren voor het geloof worden herkend door de kardinaal. Op zijn beurt schetst de kardinaal de situatie van de geünieerde of oosters-katholieke kerken wereldwijd. Deze kerkgemeenschappen behoren volledig bij de Katholieke Kerk onder het gezag van de paus, maar hebben een eigen wetboek. Ze zijn vaak heel klein en arm en er zijn nauwelijks genoeg ambtsdragers. Door oorlogen ontvluchten veel oosters-katholieken hun land.

De dicasterie kent twee hoofddoelstellingen:

• het assisteren van de Latijnse Kerken in het ontvangen van en zorgdragen voor de in de diaspora levende oosters-katholieken door het leveren van adviezen en materialen.
• het helpen van de oosters-katholieken om hun eigen identiteit goed te bewaren, zowel in het thuislanden als in de diaspora.

We zijn onder de indruk van de verhalen die de kardinaal vertelt: hoe politiek en religie dicht tegen elkaar aan liggen in de landen waar de geünieerde kerken gevestigd zijn en hoe dat tot grote, complexe en soms eeuwenlange problemen leidt. Daarom is het goed dat we op 3 mei de Zondag voor de Oosterse Kerken vieren, zodat we ons meer bewust zijn van de oosterse kerken en de verbondenheid met hen. Dit jaar wordt deze zondag in samenwerking met de Syro-Malabaarse gemeenschap in Nederland vormgegeven.

Na de lunch in een klein Romeins restaurant gaan we ’s middags voor een ontmoeting en een gesprek naar het Centro Pro Unione, het centrum voor eenheid. Hier worden we welkom geheten door de Amerikaanse franciscaan James Loughran, die voor ons koffie en thee heeft klaar staan. Wie goed heeft opgelet zag dat op de kannen ‘Koffie’ en ‘Thee’ stond. Een vingerwijzing naar ‘onze’ kardinaal Willebrands die in 1969 het centrum officieel opende. Maar al vóór en ten tijde van het Tweede Vaticaans Concilie was dit dé plek waar de waarnemers uit de andere christelijke kerken bij elkaar kwamen en waar ook met de katholieke theologische adviseurs en concilievaders werd gesproken over de oecumene. Het was en is nu nog steeds een vrijplaats voor gesprekken en ontmoetingen in oecumenisch verband.

Ook is het een hotspot voor de synodale studiegroep voor oecumenische vragen, die naar aanleiding van de Synode over Synodaliteit is ingesteld door de paus. Prof. Teresa Rossi is een van de negen leden van deze werkgroep en zij vertelt ons hoe de groep te werk gaat. Over de inhoud kan ze nog niets zeggen, omdat het onderzoek nog steeds gaande is. Ze merkt op dat tijdens de tweede wereldwijde synodevergadering in 2024 de deelnemers vanuit andere kerken niet langer de waarnemersstatus hadden, maar als gedelegeerden aanwezig waren. Verder was de groep betrokken kerken verbreed en sloot nu voor het eerst ook pinkstergemeenten, baptisten en mennonieten in. Zij zaten aan de grote ronde tafels en deden actief mee.

De werkgroep oecumene heeft als opdracht drie vragen gekregen:

1. Wat is de onderlinge afhankelijkheid en praktijk van synodaliteit en primaat op verschillende niveaus met bijzondere aandacht voor “de manier om het Petrusambt te begrijpen in dienst van de eenheid”?
2. Verdiep de kwestie van eucharistische gastvrijheid vanuit theologische, canonieke en pastorale perspectieven, in het bijzonder m.b.t. interconfessionele echtparen en gezinnen.
3. Wat kunnen we leren van ‘niet-confessionele’ gemeenschappen en ‘opwekkingsbewegingen’ van christelijke inspiratie waartoe ook oorspronkelijk katholieke gelovigen behoren?

Er is geen harde deadline voor het opleveren van het rapport, maar er wordt voorzichtig gehoopt dat dit voor de zomer is.

Tot slot vertelt Tara Curlewis, oecumenisch gedelegeerde voor de World Communion of Reformed Churches (WCRC), dat dit weekend in het katholieke Italië voor het eerst een oecumenisch symposium van kerken wordt gehouden. In Bari komen honderdvijftig afgevaardigden (rooms-katholieken, anglicanen, evangelischen, orthodoxen en protestanten) samen om samen de koers voor de komende twee jaar te bepalen en een belangrijke verklaring te ondertekenen. We raken in gesprek over ons verlangen naar eenheid, een proces dat in Nederland al heel lang loopt en in andere landen net van start gaat en over de pijn van de onmogelijke paradox: gaat kerkelijke eenheid vooraf aan eucharistische gastvrijheid? Of is de eucharistische gastvrijheid juist een voorwaarde om tot eenheid te kunnen komen?

Deze pijn brengen we aan het einde van de dag – als we weer terug zijn in het hotel – in ons gebedsmoment bij God.

Tekst: Karin Bornhijm
Foto’s: Jan Weevers en Eric van Teijlingen