Katholieke Vereniging voor Oecumene

Athanasius & Willibrord

Uit Liefde voor God

"Doof de Geest niet uit"

€ 5,- excl. verzendkosten

Bestel nu!

Slide background

Nieuwe reeks:

Sacramenten in

Oosterse kerken

Slide background

From Conflict to Communion

In het Nederlands vertaald

Slide background

Update: Nu ook Common Prayer

In het Nederlands vertaald

Slide background

The Church

Towards a Common Vision

Faith and Order Paper 214

Ave Maria – Franz Schubert

Er zijn twee muzikale arrangementen van het ‘Ave Maria’ die niet of nauwelijks te vermijden zijn in deze reeks. De eerste, van Bach/Gounod, beschreef ik in het vorige artikel. De versie van Schubert is ongetwijfeld net zo bekend. En hoe opvallend: even min als de setting van Bach/Gounod is Schuberts arrangement niet in eerste instantie gecomponeerd als een ‘Wees gegroet’ aan Maria!

 

 

Walter SchottWalter Scott

De Schotse schrijver/dichter Walter Scott (1771-1832) schreef in 1809 een episch gedicht getiteld: “Lady of the Lake”. Het oorspronkelijke gedicht is een sterk geromantiseerd verhaal van Scott over een vrouw, Ellen Douglas, die zich samen met haar vader moet verstoppen in een grot om te ontkomen aan de wraak van koning James V (1771-1832) op ‘clanleider’ Roderick Dhu. Er wordt een heuse oorlog voorbereid tussen drie mannen om de liefde van Ellen te veroveren.

De oorspronkelijke Engelse tekst werd door de Duitse historicus en pedagoog Adam Storck (1786-1822), uit de losse pols, in het Duits vertaald. Die vertaling markeerde de populariteit van Scott bij een breder publiek. Hij werd een van de meest gelezen schrijvers van zijn tijd.

Schubert toonzette in 1825 een aantal delen uit Scott’s ‘Lady of the Lake’. Zeven in totaal. Het zesde lied is bekend geworden als ‘Ellens dritter Gesang’, ofwel ‘Hymne an die Jungfrau’.

Scotts Hymn to the Virgin

Ave, Maria! maiden mild!
Oh listen to a maiden’s prayer;
For thou canst hear tho' from the wild,
And Thou canst save amid despair.
Safe may we sleep beneath thy care
Tho' banish'd outcast and reviled,
Oh, Maiden hear a maiden’s prayer.
Oh Mother, hear a suppliant child!
Ave Maria!

Ave, Maria! undefiled!
The flinty couch we now must share,
Shall seem with down of eider piled
If Thy protection hover there.
The murky cavern’s heavy air
Shall breath of Balm if thou hast smiled;   
Then, Maiden hear a maiden’s prayer.
Oh Mother, hear a suppliant child!
Ave Maria!

Ave, Maria! stainless-styled!
Foul demons of the earth and air,
From this their wonted haunt exiled,
Shall flee before thy presence fair.
We bow us to our lot of care
Beneath Thy guidance reconciled,
Hear for a maid a maiden’s prayer;
And for a father bear a child!
Ave Maria!

Storcks vertaling

Ave Maria! Jungfrau mild,
Erhöre einer Jungfrau Flehen,
Aus diesem Felsen starr und wild
Soll mein Gebet zu dir hinwehen.
Wir schlafen sicher bis zum Morgen,
Ob Menschen noch so grausam sind.
O Jungfrau, sieh der Jungfrau Sorgen,
O Mutter, hör ein bittend Kind!
Ave Maria!

Ave Maria! Unbefleckt!
Wenn wir auf diesen Fels hinsinken
Zum Schlaf, und uns dein Schutz bedeckt
Wird weich der harte Fels uns dünken.
Du lächelst, Rosendüfte wehen
In dieser dumpfen Felsenkluft,
O Mutter, höre Kindes Flehen,
O Jungfrau, eine Jungfrau ruft!
Ave Maria!

Ave Maria! Reine Magd!
Der Erde und der Luft Dämonen,
Von deines Auges Huld verjagt,
Sie können hier nicht bei uns wohnen,
Wir woll’n uns still dem Schicksal beugen,
Da uns dein heil'ger Trost anweht;
Der Jungfrau wolle hold dich neigen,
Dem Kind, das für den Vater fleht.
Ave Maria!


De openingswoorden alsmede het refrein (“Ave Maria”) indiceerden een religieuze context. De oorspronkelijke romantische Duitse tekst, of beter gezegd, de eigenlijke Engelse tekst, werd later veelal vervangen door de Latijnse tekst. Evenals de versie Bach/Gounod: veel gekozen muziek bij huwelijken en ter aarde bestellingen (zo ook bij het huwelijk op 2-2-2002 van Willem Alexander en Maxima Zorreguita).

266px Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875Franz Peter Schubert (1797-1828)

Schubert werd geboren in een buitenwijk van Wenen. Zoon van een onderwijzer die uit twee huwelijken niet minder dan 19 kinderen had groot te brengen. Wat is het bewonderenswaardig dat de vader van ‘Franzelr’ binnen dat drukke gezinsleven de muzikale talenten van zijn zoon onderkende. Op de leeftijd van 8 jaar kreeg Franz vioollessen van zijn vader. Ook kreeg hij op die leeftijd zanglessen van Michael Holzer. Hij ontroerde zijn docent met zijn stem zo zeer dat Holzer daarover correspondeerde met de vader van Franz. “Ik verzeker u, met de tranen in mijn ogen: zo’n leerling heb ik nog niet eerder gehad. Wanneer ik hem iets nieuws wilde bijbrengen, wist hij het al”.

Franz zong zo uitzonderlijk mooi, dat hij werd aangenomen als ‘Sängerknabe’ bij de Weense Hofkapel. Feitelijk de voorloper van de ‘Wiener Sängerknaben’.

Ik stel me zo voor dat het buiten werelds mooi geklonken moet hebben. Ik vond een opname uit 1957 van zo’n Wiener Knabe.

 

 

 

 

 

 

 

Ook nadat hij de baard in de keel had gekregen, mocht hij aanblijven in het internaat dat was verbonden aan de Hofkapel. Op 18-jarige leeftijd werd hij onder de wapens geroepen. Niks voor Schubert. Om aan de militaire dienst te ontkomen, werd hij hulponderwijzer aan de school van zijn vader.

En daarna? Een zorgelijk en heel kort leven. Een voortdurend gebrek aan financiële middelen en een reeks van mislukte sollicitaties.

Veel gelezen hebbende, denk ik ook niet dat Schubert een van de gemakkelijkste was. Een betrekking als tweede hoforganist (1825) beschouwde hij als minderwaardig en bovendien slecht betaald. Hij sloeg het aanbod af met de mededeling: ‘De staat moet mij onderhouden, zodat ik vrij en zorgeloos kan componeren’. Tijdgenoot Beethoven nam het nog voor Schubert op bij een andere sollicitatie: “Waarlijk, in Schubert woont een goddelijke vonk”, maar ook nu weer liep een en ander op niets uit.

De armoede werd zo goed als ondraaglijk. Hij moest elke week geld vragen aan zijn stiefmoeder om in elk geval eten te kunnen kopen. Toch gaf Schubert, een half jaar voor zijn dood, op eigen risico een concert waar alleen werken van hem zelf werden uitgevoerd. Dát werd een groot succes. Van de opbrengst kon hij een piano kopen nadat hij dit instrument jarenlang had moeten huren en hij was in staat een deel van zijn schulden af te betalen.

Op 4 november 1828 schreef Schubert zich in als leerling in de contrapunt (punctus contra punctum - noot tegen noot), een compositietechniek voor meerstemmige muziek). Een week later bleek hij tyfus te hebben. Daar overleed hij aan, 31 jaar oud. Een Oostenrijks dichter stelde zijn grafschrift op: “De dood begroef hier een rijk bezit, maar nog schoner de verwachtingen”.

Groot oeuvre

Een noeste werker was Schubert zeker. Hij componeerde elke dag van 6 uur in de ochtend tot 1 uur in de middag zonder te pauzeren. Daarna dook hij met vrienden de kroeg in. Hij liet dan ook, ondanks zijn vroege dood, een zeer indrukwekkend oeuvre achter.

  • 14 Symfonieën
  • 11 Ouvertures
  • 10 Missen
  • 12 Cantates
  • 16 Opera’s
  • Kamermuziek, pianowerken en natuurlijk ongeveer 1000 ‘Lieder’.

Schuberts Ave Maria in andere media

Het lot van zo’n overbekend Ave Maria lijkt welhaast onontkoombaar: iedereen gaat er mee aan de haal.

  • Ellens dritter Gesang is te horen in meerdere computerspellen (!!!);
  • Ook is het de titelsong in de film Hitman;
  • In de film Der freie Wille speelt zich een lange scène af in een kerk waarin Ellens dritter Gesang wordt gezongen (wel mooi);
  • In de tekenfilmserie South Park is het lied ook te horen;
  • In de filmklassieker van Walt Disney, Fantasia (1940) komt het lied voor in een tranentrekkende bewerking;

260px Lamante puraEen mooie afsluiter? De Frans/Italiaanse film ‘L’Amanta pura uit 1958. Een piepjonge Romy Schneider (Christine) speelt hierin een Schubertliefhebster die verliefd wordt op een bloedmooie maar nogal onnozele en weinig geschoolde man, vertolkt door Alain Delon (inmiddels 83 jaar). Christine zingt haar gebed (ook in het Frans klinkt het prachtig) als zij auditeert voor de Weense Staatopera (ik vermoed nagesynchroniseerd…), begeleidt door haar vader die cellist was in het theater van Josephstadt). Dramatiek ten top, want zowel vader als Christine zelf overlijden kort na dit optreden.

De cellist vraagt aan het slot van Christine’s optreden: “Houdt u van muziek, meneer?” en het antwoord luidt: “Vandaag zeker, ja”.

Volledige Agenda >



 

01
sept
Van 1 september t/m 4 oktober wordt in de kerken de periode voor de Schepping gehouden. Het Vlaamse

17
sept
Nieuwe Gracht 61 Utrecht
4 studiemiddagen Als God renoveert. Gelooft u dat het kan? Een bloeiende parochiegemeenschap waarin mensen van alle leeftijden en achtergronden

19
sept
Landelijk Dienstencentrum PKN
Een studiemiddag van het WKO (oecumenisch Werkverband voor Kerkelijk Opbouwwerk) en de Dienstenorganisatie van

19
sept
Grote Kerk in 's-Hertogenbosch
Hierbij de aankondiging van het najaarsseizoen 2019 van Bēt Drāshā – Oosters christelijk Leerhuis in

28
sept
Ichtuskerk Amersfoort
Conferentie: Kerkmuren: zegen of vloek? Datum: zaterdag 28 september 2019, Ichthuskerk, Grote Haag 154 te Amersfoort 10.00-16.00 uur Thema: De kerk in

 

 

Laatste lezersreacties:

  • Leon Nelen zei Meer
    Ongelofelijk hoe weinig weerstand er tegen de ideeën is van "godsdienstexpertise" Armstrong is.... zaterdag 20 juli 2019
  • Geert van Dartel zei Meer
  • Geert van Dartel zei Meer
    Dan kunt u het beste even een mail sturen aan . het betreft een uitgave van een werkgroep... maandag 15 juli 2019
  • Diaken pablo zei Meer
    Graag had ik een gesprek met een verantwoordelijke ,als diaken heb ik interesse ! maandag 15 juli 2019

 

 

Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door een
bijdrage van de Commissie Projecten in Nederland (PIN)
van de Nederlandse Religieuzen (KNR).


 

 

 

Katholieke Vereniging voor Oecumene
Emmaplein 19D 5211 VZ 's-Hertogenbosch
T:  073-7370026   M: 

KvK 51477351
IBAN-nummer:  NL97 INGB 0000 8019 19
IBAN-nummer:  NL73 INGB 0001 0876 28 

 

LogoWebsiteANBI