IEF

Weblog van dr. Hanneke Arts-Honselaar over de jaarvergadering van de International Ecumenical Fellowship (IEF)

Maandag, 26 juli, 6.30 uur

Het zit erop. Gisteren hebben we in de kathedraal van Lyon de eucharistie gevierd. Naast onze groep was er nog een grote

groep pelgrims naar Santiago de Compostella. Geruime tijd voor de conferentie is er vanuit het IEF al met de bisschop van Lyon overleg geweest over de mogelijkheid van eucharistische gastvrijheid. Het IEF heeft die enige jaren mogen genieten. Dit keer heeft de bisschop alle kerkelijk ambtsdragers uitgenodigd in hun kerkelijke gewaden in het koor zitting te nemen. Zij konden echter niet aan de eucharistie deelnemen. Aan de overige deelnemers aan de liturgie werd het aan het eigen geweten en aan de kerkelijke regels van hun kerkgenootschap overgelaten om aan de eucharistie deel te nemen. De pijn van deze scheiding werd door iedereen gevoeld. De bisschop, die zaterdag was teruggekeerd uit Madagaskar, had daar een kruisbeeld voor het IEF meegenomen en overhandigde dat na de dienst aan Kate Davson, als teken van zijn waardering voor het IEF.
In de middag hadden we vrije tijd, voor de eerste keer deze week. Het was heerlijk een uurtje op het terras achter het conferentiecentrum in de zon te zitten en zomaar wat met mensen te praten. S’avonds kregen we informatie over de volgende conferentie, in 2011 in Brighton. Namens alle deelnemers sprak Kate de hoop uit de volgend jaar nieuwe regio’s in Letland, Hongarije, Portugal en Nederland opgericht zullen zijn. Van die landen waren er verspieders aanwezig. In een schitterende zendingsviering werd de conferentie gisterenavond afgesloten. De viering werd beëindigd met een lichtfeest. Terwijl we met en voor elkaar "Walk in the Light of Christ" zongen, ruilden we onze kaarsjes met anderen. De donkere nacht, de zingende groep (het zingen heeft wel een half uur geduurd), en het licht van de kaarsjes, het steeds weer ruilen van je kaarsje met iemand anders, maakte indruk op me. De boodschap was voor iedereen duidelijk, of we nu Anglicaans, Protestants, Rooms-Katholiek, Oosters-orthodox of van welke andere denominatie ook zijn: "Walk in the Light of Christ".

Tijdens de Anglicaanse liturgieviering werd vandaag een healing service gehouden. De handen werden opgelegd aan ieder die genezing zoekt. Ik had dat nog nooit eerder meegemaakt. Het was een ontroerende ervaring. In de middag de Internationale Vergadering. Dit jaar werd voor de eerste keer vlak voor de Internationale Vergadering een plenaire sessie gehouden. De verschillende regio’s waren uitgenodigd vragen en opmerkingen voor de Internationale Vergadering naar voren te brengen. Daar werd gretig gebruik van gemaakt. De meeste opmerkingen gingen over de organisatie van het congres. Alle lof, maar ook een aantal verbeterpunten waar in de toekomst rekening mee gehouden kan worden. Deze punten werden vervolgens in de Internationale Vergadering besproken en als advies meegeven aan de Britten, die volgend jaar de conferentie organiseren in Brighton. De vergadering was vooral praktisch van aard, locaties voor conferenties en vergaderingen, inventarisatie van miniconferenties van de verschillende regio’s, financiën, een verslag van de activiteiten van IEF tijdens de Ökumenische Kirchentag in München, de website van het IEF en een liederendatabase voor alle regio’s. Interessant was de discussie naar aanleiding van een bezoek van Kate Davson aan Malawi, Uganda en Kenia. Zij bezocht daar een conferentie over religie en vrede. In de vergadering deed zij verslag van de angst die zij er aantrof onder de Afrikanen ten gevolge van tribale conflicten. Zij is met de witte paters in gesprek over een tweede bezoek in mei of juni 2012 aan Dar es Salaam of Nairobi. Tijdens de vergadering werd nadrukkelijk gesteld dat het IEF zich zeer bescheiden en terughoudend moet opstellen en geen kolonialistische houding mag aannemen. Tegelijkertijd wordt de hoop uitgesproken dat de ervaring van verzoening zoals die in het IEF geleefd wordt een bijdrage mag leveren aan het verzoeningsproces in Afrika. Kate staat in nauw contact met de Witte Paters en is zich sterk bewust van de noodzaak zich terughoudend op te stellen.

In de namiddag de orthodoxe vespers door de Roemeense regio. Het was fijn dat de teksten voor iedereen in vertaling beschikbaar waren, zodat we de schitterende gezangen ook konden begrijpen. Tenslotte de internationale avond. Iedere regio had een sketch voorbereid waarin op een ludieke manier het thema van de conferentie werd verbeeldt. Veel gelachen en veel gezongen.

Een echt ontspannen dag vandaag. Vanmorgen hebben we de Beaujolais-streek bezocht – Romanèche-Thorins. Een schitterend museum met rondleiding. Tijdens de lunch in het museum wisten de Spanjaarden de sfeer er in te brengen, hun enthousiasme en zanglust steekt met kop en schouders boven alle andere nationaliteiten uit. Ze worden er om gewaardeerd. Toen een groot draaiorgel de Marseilleisse speelde zong iedereen uit volle borst mee, of het nu Spanjaarden, Tsjechen, Roemenen, Hongaren, Duitsers of Fransen waren. Een uitdrukking van de dankbaarheid die we allemaal voelen voor de Franse regio die een geweldige conferentie voor ons georganiseerd hebben.

Vanmiddag een bezoek aan Notre Dame des Dombes. De abdij waar destijds de Groupe des Dombes zijn activiteiten startte en waar de pater Marist, Paul Couturier (de animator achter de Week van Gebed voor de Eenheid), destijds de eerste Franse oecumenische studiegroep van katholieken en protestanten bijeen bracht. De eerste publicatie van de Groupe des Dombes kwam voort uit een concrete vraag van jongeren die Taizé bezochten. De groep kwam daar tussen 1960 en 1971 regelmatig samen. De ontmoeting met de jongeren in Taizé zou de toekomst van de Groupe des Dombes bepalen. Zij vroegen de leden van de groep hen nu eens duidelijk de probleemstelling rond de intercommunie uit te leggen en hen te informeren over wat er aan gedaan kan worden. Dat verzoek lag aan de basis van het eerste document van de Groupe ‘Naar éénzelfde eucharistisch geloof’ (1972). Daarna zouden nog 6 publicaties volgen, waarvan ‘Maria in het plan van God en de gemeenschap van de heiligen’ de bekendste is geworden. De abdij die we vanmiddag bezochten is de bakermat van deze Groupe des Dombes. Toen de trappisten vanwege ouderdom geen gastvrijheid meer konden bieden aan de groep, vond deze in 1997 een nieuw onderkomen bij de zusters benedictinessen in Pradines. De abdij werd overgedragen aan de gemeenschap Chemin Neuf, waar we vandaag te gast waren. De persoonlijke getuigenissen van leden van deze gemeenschap maakten op velen van ons grote indruk. De verscheidenheid aan culturen en denominaties die de gemeenschap vertegenwoordigd zijn op zich al zichtbaar teken van eenheid. Ik raakte echt ontroerd toen aan het begin van de vespers werd verteld dat de gemeenschap in haar gebedsdiensten altijd een lege schaal en een lege beker op het altaar plaatst als teken van verlangen naar eenheid. Ze zijn een zichtbaar symbool van de weg die nog te gaan is en een voortdurende herinnering aan de bestaande gescheidenheid. Ze wekken het verlangen naar eenheid en nodigen uit het gebedsleven van alle leden van de gemeenschap te centreren, ze vormen ‘het midden’ van de gemeenschap. Steeds opnieuw bidden zij gezamenlijk een gebed voor de eenheid, dat is samengesteld op basis van gebeden van Paul Couturier, dat ik hier graag wil herhalen:

Lord Jesus,
Who prayed that we might all be one,
We pray to you for the unity of Christians,
According to your will,
According to your means.
May your Spirit enable us
To experience the suffering caused by division,
Te see our sin,
And to hope beyond all hope. Amen.

Morgen een nieuwe dag. We beginnen met de Anglicaanse liturgie. In de middag vindt de internationale vergadering plaats, het internationale bestuursorgaan van IEF, met vertegenwoordigers uit alle regio’s. Omdat bekend is dat ik vanuit de Katholieke Vereniging voor Oecumene aanwezig ben om te verkennen of het IEF in Nederland mogelijk nieuwe impulsen zou kunnen bieden voor de oecumene, ben ik door Kate Davson, de voorzitter, van harte uitgenodigd aan de vergadering deel te nemen en er iets te vertellen over de vereniging en de redenen van deelname. Dat doe ik vanzelfsprekend van harte. Na een lezing over de theologie van iconen zullen we dan gezamenlijk de orthodoxe vespers vieren en de dag beëindigen met een internationale avond, waarvan ik inmiddels begrepen heb dat ik daar met recht naar mag uitzien. Ik ben benieuwd!

De vermoeidheid begint een rol mee te spelen. Het programma is overvol, maar toch wil ik niks missen. En dan komen er de vele ontmoetingen bij die ik eerlijk gezegd nog waardevoller vindt dan het programma van lezingen en workshops. Niet alleen de uitwisseling van ervaringen en de inzet op het vlak van de oecumene zijn onderwerp in deze gesprekken. Binnen deze gemeenschap van zoekende en vierende mensen ervaar ik ook de ruimte gewoon maar aanwezig te zijn met mijn eigen geloofsverhaal en onbevangen te luisteren naar het geloofsverhaal van anderen. Dat is iets wat ik in Nederland in de oecumenische beweging heel sterk mis en wat ik hoopte hier te vinden. De ervaringen die ik binnen de oecumenische beweging in Nederland heb opgedaan zijn voor mij heel waardevol. Ze hebben in mij het verlangen gewekt om de gaven die God in andere kerkelijke tradities heeft neergelegd verder te verkennen. Tegelijkertijd mis ik binnen die beweging steeds meer en steeds schrijnender de wil en het vermogen om elkaar te vertellen wat ons geloof in Jezus Christus en de God die ons leven geeft voor ons betekent. Ik ervaar het IEF als een plek waarbinnen dergelijke ontmoetingen, over de grenzen van denominaties heen, alle ruimte krijgt. Dat is een heel verrijkende ervaring. Ik hoop dan ook dat we in Nederland wegen zullen zoeken en vinden om dergelijke ontmoetingen mogelijk te maken.

Hubert van Beek hield vandaag een lezing over de nieuwe uitdagingen voor de oecumenische beweging vandaag de dag. Hij ging daarbij speciaal in op het belang van oecumenische openheid naar evangelicalen en charismatici. Binnen het IEF zijn zij nog niet vertegenwoordigd. Niet omdat ze niet welkom zijn, - meer dan dat -, maar omdat diepgaande contacten er simpelweg nog niet zijn. Lokale ervaringen met deze christenen worden in de gespreksgroepen uitgewisseld. Bij sommigen roept hun manier van liturgie vieren bevreemding op, anderen spreken het besef uit dat God misschien wel op een nieuwe manier met mensen bezig is. Van Beek stelt vier wegen voor waarlangs de uitwisseling van gaven met evangelicalen en de charismatici vorm zou kunnen krijgen. Hij spreekt over de uitwisseling van geloofsverhalen (in het engels klinkt het mooier: faith journeys), het met elkaar delen van onze ideeën over het verkondigen van het Evangelie, het met elkaar delen van elkaars concepten van eenheid en het met elkaar delen van ons engagement voor gerechtigheid en vrede. Het IEF zoekt naar wegen om deze uitwisseling ook daadwerkelijk gestalte te kunnen geven.

In de workshops, die verspreid zijn over de dagen, behandelen we één thema. Ik koos voor een theologische workshop over de verschillende modellen van eenheid. Aan de hand van tekstgedeelten uit overeenkomsten worden de verschillende modellen van eenheid duidelijk gemaakt. Gisteren bespraken we het model van de ‘terugkeer naar de ware Kerk’, waaraan door de Rooms-Katholieke Kerk begin vorige eeuw nadrukkelijk werd vastgehouden. Vandaag bespraken we het model van ‘verzoende verscheidenheid’, waarbij verschillen tussen kerken worden gerespecteerd omdat er – op basis van dialogen – een consensus is gevonden over bepaalde geschillen ten aanzien van de leer. Verhelderend voor mij was de opmerking van een van de deelnemers dat aan het voeren van een oecumenische dialoog een fundamentele keuze van kerken ten grondslag ligt, om voortaan te kiezen voor de dynamiek van de eenheid en niet voor de dynamiek van de verdeeldheid. Door de dialoog aan te gaan tonen kerken elkaar dat zij in deze dynamiek van de eenheid willen gaan staan om samen hetzelfde doel te bereiken. Een van onze Tsjechische deelneemsters illustreerde dat erg mooi: “Toen de muur – onder het communisme – er nog stond, waren mensen onderling verdeeld. Er was groot wantrouwen onder de mensen omdat je niet wist waar de ander precies stond. Maar toen de muur was gevallen wilden mensen elkaar ineens leren kennen, we wilden van elkaar leren en samen de toekomst opbouwen.” De keuze van kerken om met elkaar de dialoog aan te gaan is op soortgelijke wijze het slechten van barrières tussen kerken om samen een nieuwe toekomst op te kunnen bouwen. Een kritische noot bij dit model van eenheid is, dat het model van de ‘verzoende verscheidenheid’ niet vraagt om veranderingen binnen de verschillende kerken, de situatie blijft zoals die is. Alleen de manier waarop we elkaar waarderen en elkaar respecteren verandert van aard. Morgen zullen we daarom het model van de ‘uitwisseling van gaven’ bespreken als een model waarbinnen niet alleen respect kan groeien voor andere kerkelijke tradities, maar tradities elkaar ook wederzijds verrijken. De dag werd afgesloten met een bezoek aan Fourviere, de basiliek te Lyon, een wandeling door de stad en het avondgebed met de broeders van Taizè. Dit gebed vond plaats in de Gereformeerde Kerk te Lyon, waar we niet alleen de prachtige liederen van Taize zongen, maar ook mediteerden over de Transfiguratie van Christus en werden uitgenodigd dat Licht van de Transfiguratie van Christus in ons hart te ontvangen, het enige Licht dat steeds opnieuw in staat is alle duisternis te verdrijven.

Gisterenavond laat een telefoontje van mijn man, die weer veilig thuis was aangekomen. Vreemd dat je je toch altijd zorgen maakt. Daarna was ik binnen vijf minuten in slaap. Vanmorgen een mooie openingsviering. Het IEF-lied, met voor iedere taal een couplet en de voorbeden door de voorzitters van de verschillende regio’s maakten grote indruk op mij. De onderlinge verbondenheid werd uitgedrukt doordat alle aanwezigen tijdens het Onze Vader elkaar de hand reikten, zo ontstond er door de kerk heen één grote kring van mensen die met elkaar verbonden zijn. Een broeder uit Bose verwoordde het tijdens een uitwisseling vanmorgen erg mooi: als christenen van verschillende denominatie vormen we gezamenlijk een cirkel rond Christus terwijl we ons op Hem richten, Hem zoeken. In Zijn gezicht zien we onszelf en de ander gereflecteerd. Zo verenigt Hij ons met elkaar. Professor Yves Marie Blanchard, lid van de Groupe des Dombes, en professor aan het l’Institut catholique de Paris, maakte ons in zijn lezing vanmorgen dan ook duidelijk dat oecumene geen politiek project is dat erop gericht is om betere relaties tussen verdeelde kerken te bewerkstelligen. De oecumenische beweging, gefundeerd in het gebed van Jezus om

eenheid, is het gezamenlijk vieren van het mysterie van goddelijke liefde dat besloten ligt in het trinitaire leven van God zelf en ons in geloof geschonken wordt. In het zichtbaar uitleven van deze liefde onder elkaar ligt ons antwoord op de roep van Christus om allen één te zijn. Deze eenheid kan dan geen politiek programma zijn, dat we met de juiste strategieën zelf kunnen bewerkstelligen. Zij is allereerst gave – van God aan ons en van ons aan elkaar. Oecumene begint en eindigt in Christus zelf. Wanneer individuele belangen of de belangen van één specifieke denominatie centraal komen te staan, dan verdwijnt de dynamiek uit de beweging en verstart zij. Blijven we gericht op Christus, en zoeken we elkaar te ontmoeten als vierende en dankzeggende gemeenschap voor Christus (niet alleen concreet, maar ook wanneer we met elkaar in dialoog gaan over geschillen) dan krijgt het mysterie van de goddelijke liefde kans onze contacten van binnenuit te vernieuwen en te voeden. Al met al een rijke dag vandaag, rijk aan inhoud, rijk aan ontmoetingen.

Vanavond een paar fijne gesprekken gevoerd. Zo is Hubert van Beek er, werkzaam bij de Wereldraad van Kerken en coördinator van het Global Christian Forum. Ik had eerder per e-mail contact met hem over dit Forum (http://www.globalchristianforum.org/) dat op institutioneel niveau de geloofsontmoeting en de geloofsuitwisseling tussen kerkelijk leiders wil bevorderen. Het is leuk hem hier in levenden lijve te ontmoeten en van hem te horen hoe hij bij de Wereldraad van Kerken terecht is gekomen – via Madagaskar dus, waarnaar hij was uitgezonden. Toen vanuit zijn kerk de vraag kwam de lokale geloofsgemeenschappen daar over te dragen aan de autochtone inwoners besloot hij zijn banden met de wereldraad aan te halen. Met succes. Hij werd aangenomen.
Inmiddels met pensioen vertelt hij me – met nog steeds een grote betrokkenheid - over de situatie van de Rooms-Katholieke kerk en de protestantse kerk in Zwitserland en dan met name over de deelname van migranten aan het kerkelijk leven. De vele katholieke migranten die Geneve kent sluiten zich aan bij de lokale katholieke geloofsgemeenschappen en brengen zo nieuw elan en nieuwe passie in die lokale kerken. De protestantse migranten vormen hun eigen kleine geloofsgemeenschappen, die - net zoals in Nederland - vaak slechts korte tijd bestaan en dan weer uiteen vallen. Het ontbreekt hen aan geld en organisatie en meestal een kerkgebouw. Dat geldt vooral voor de Afrikaanse geloofsgemeenschappen. Van Beek ziet hier een belangrijke taak weggelegd voor de protestantse kerken in Zwitserland.
Maar ook een ontmoeting met de voorzitster van de Tsjechische regio, die me vertelt hoe ze onder het communistische regime kans zag kinderen via gitaarles christelijke liedjes te leren. Ze moesten de ramen en deuren gesloten houden om niet gehoord te worden. Veel van de kinderen die z

ij destijds les gaf, hebben nu zelf kinderen die ze nu zonder angst een christelijke opvoeding kunnen geven. Wanneer je zo heel concreet hoort over onderdrukking besef je hoe groot de waarde van vrijheid is. Hartverwarmend is het ontvangst door de Belgische regio. Adelbert Denaux en Mark Vierin hebben me op sleeptouw genomen langs alle hier aanwezige leden van de Belgische regio. Hartelijke gesprekken die me echt het gevoel geven welkom te zijn. En na de verstilde gebedsdienst in vele talen een gesprek met Elise van de Duitse regio. Ze komt uit Keulen en legde me uit dat de meeste leden van het IEF het Tweede Vaticaans Concilie hebben meegemaakt en dat in hen nog steeds de oecumenische hoop leeft die destijds werd gewekt. Maar ze spreekt ook de zorg uit dat het IEF grote behoefte heeft aan jonge mensen om de oecumenische fakkel brandend te houden. Nederland staat wat dat betreft niet alleen.

In de ontva

ngsthal van het conferentiecentrum bevindt zich een hotspot. Niet alleen voor het internet.

Langzaam loopt de hal vol met reizigers uit de vele landen waar de leden van het IEF vandaan komen. Allerlei talen dringen tot me door, terwijl ik nog even het afscheid met mijn man een plekje probeer te geven. Hij is nu op weg naar huis en komt me volgende week maandag weer halen. Ik zal blij zijn hem vannacht nog even te horen en te weten dat hij veilig thuis is aangekomen. Dan zal ik pas rustig kunnen slapen. Straks om 19.00 uur het avondeten en daarna de opening van het congres. Ik tref alleen maar opgewekte gezichten aan. De gemiddelde leeftijd ligt hoog, hoewel ik ook al een paar kinderen en jongeren heb zien tafelvoetballen. Ze hebben elkaar al snel gevonden.