“Orthodoxie en Europese identiteit” 

‘s-Hertogenbosch 17 september 2007 –  Sinds de toetreding van Roemenië en Bulgarije tot de Europese Unie in januari van dit jaar heeft de Orthodoxie een belangrijkere plaats gekregen in het religieuze spectrum van de EU. Pokrof besteedt in zijn laatste nummer (2007, 4) aandacht aan ‘De Orthodoxe kerken en de Europese identiteit’ in het gelijknamige artikel van de hand van prof dr Wil van den Bercken, bijzonder hoogleraar Christendom in Rusland en de Oekraïne aan de Radboud Universteit te Nijmegen en redactielid van Pokrof.  

Al voor 2007 waren de Orthodoxe kerken betrokken bij de Europese Unie, o.a. bij de discussie rond een grondwet/verdrag van Europa. Het ging toen om de vraag of het christendom vermeld moest worden als één van de historische wortels van de Europese identiteit, naast de Klassieke Oudheid en de Verlichting. Orthodoxe kerkleiders lieten hun stem horen.  

“Het ontwerp negeert volledig de historische periode van de vierde tot de achttiende eeuw toen het christendom een dominante invloed was bij de ontwikkeling van de Europese naties. (...) De benadering in het ontwerp betekent een herschrijving van de geschiedenis volgens bepaalde ideologische normen.”, zo schreef metropoliet Kirill van ‘Externe Kerkelijke Betrekkingen’ van het Russisch-orthodoxe patriarchaat Moskou in 2003. Van den Bercken ziet dit als steekhoudenden opmerkingen. 

Ondanks het feit dat Rusland geen lid is van de Europese Unie, voelt het patriarchaat van Moskou zich betrokken bij de geestelijk-culturele ontwikkelingen binnen Europa. Formeel doet het dat omdat het patriarchaat bisdommen heeft in West-Europa. Zijn betrokkenheid heeft niet alleen ten doel de christelijke waarden te beschermen tegen de toenemende secularisering maar ook tegen een mogelijke islamisering van Europa. Ondanks haar vrees voor islamisering van Europa komt de Russische Kerk echter wel op voor het recht op godsdienstvrijheid van de islam in Europa. 

Er is ook een apart Grieks geluid over de plaats van de Orthodoxie in Europa. Griekenland was immers het eerste Europese gebied dat door de apostel Paulus tot het christendom kwam, zei aartsbisschop Christodoulos van Athene in een toespraak in 2004, en Athene vormt met Rome en Jeruzalem een van de drie pijlers van het Europese geestelijke leven. Helaas is, aldus Christodoulos, het contact tussen het Orthodoxe Griekenland en het katholieke Westen vanaf de dertiende eeuw verbroken, maar nu is Griekenland weer deel van de ‘Europese familie’. Daarin moet het echter wel zijn religieuze identiteit verdedigen tegenover de sterke vloed van de globalisering en secularisering.  

In de Interparlementaire Associatie van Orthodoxe Landen werken Russische en Griekse parlementariërs samen om de Orthodoxe waarden in het politieke vizier van Europa te houden, zo schrijft Van den Bercken.