De katholieke kerk, het christendom in het algemeen staan in de eenentwintigste eeuw voor de grootste uitdaging in 2000 jaar: de ontmoeting met Azië.

Uitgesproken tijdens de interreligieuze afscheidsreceptie voor Mgr. Muskens door Mgr. Muskens

India en China zijn de economische en politieke grootmachten in de nabije toekomst. In onze globaliserende wereld komen de culturen steeds intenser met elkaar in aanraking. De kerk moet dan ook aansluiting zoeken bij de filosofie en de religie van China en India. Lukt het ons niet Aziatische spiritualiteiten te integreren in het christendom, dan hebben we geen toekomst. De keuze van de nieuwe generaal van de Jezuïeten, Alfonso Nicholas, wijst ook op deze trend. Hij is vijfenveertig jaar in Azië in verschillende functies werkzaam geweest.

Want China mag dan een communistische regering hebben, de gewone Chinees leeft nog steeds in de geest van de taoïstische, boeddhistische en confucianistische filosofie. Ik hoop in het klooster een vergelijkende  studie te maken van teksten van het taoïsme  en de Bijbelse wijsheidsliteratuur.

In India, de tweede nieuwe grootmacht in de wereld, eveneens met meer dan 1 miljard inwoners, komen we voor de vraag te staan hoe we ons moeten verhouden tot het hindoeïsme. Er zijn geleerden die vinden dat het hindoeïsme in India geen eigen afgebakende godsdienst is maar een cultuur waarin andere godsdiensten hun weg moeten vinden. Indiase priester-theologen als Amalorpavadoss en Amaladoss hebben hier al groot pionierswerk verricht.

Tussen het Verre Oosten en Europa ligt de wereld van de islam. We beseffen vaak niet voldoende hoe de islam al eeuwen invloed heeft gehad op de westerse cultuur. De zuivere westerse cultuur bestaat al sinds Karel de Grote niet meer. De belangrijkste Belgische historicus van de vorige eeuw, Henry Pirenne, heeft daar reeds op gewezen. Persoonlijk ben ik erg getroffen door de informatie die te vinden is in het boek Carlomagno e Moametto van een internationale groep van geleerden Bruce Lyon, André Guillou, Franceso Gabrieli en Heiko Steuer (1987). In dit wetenschappelijk onderzoek wordt aangetoond dat er intensieve contacten waren tussen geleerden en hofdignitarissen aan het hof van Karel de Grote met geleerden en kunstenaars aan het hof van de kalief van Bagdad. Allerlei voorwerpen en gewoontes in het westen, die wij heel gewoon vinden, zijn afkomstig uit de interculturele en interreligieuze contacten tussen het westen en hoven van islamitische vorsten.

Velen onder ons hebben het zuiden van Spanje bezocht en hebben daar de resten van de Mozarabische cultuur gezien. Deze osmose tussen Jodendom, Christendom en Islam heeft ongeveer drie eeuwen geduurd en heeft invloed uitgeoefend op de West-Europese cultuurgeschiedenis.

Helaas hebben weinigen onder ons contact met de gewone vroomheid van de moslim, die aan het kralensnoer de 99 namen van God overweegt en vijf maal per dag met zijn voorhoofd tegen de grond God vereert. In dat verband kan ik aanbevelen een boek van Aaidh Al-Qarni, Wees niet bedroefd (2006) dat veel vrome gebeden, niet alleen uit de traditie van de islam maar ook van daarbuiten bevat. Wat in de contacten tussen oost en west en de verschillende culturen en godsdiensten nieuw is, is de massaliteit zodat iedereen in Europa en Azië zich daarbij betrokken voelt en de rol die de massamedia vandaag de dag hierin spelen. Ondanks deze twee nieuwe aspecten, massaliteit en media, kunnen we toch  veel leren van de eerste eeuwen van het christendom toen christenen rond de Middellandse Zee. zich omringd zagen door veel religieuze stromingen. In dit verband is het interessant te vermelden dat in de derde eeuw vóór Christus de Egyptische koning Ptolemeaus, de grondlegger van de beroemde bibliotheek van Alexandrië, een delegatie boeddhisten ontving om met hen te spreken over hun filosofie. Driehonderd jaar na Christus blijken ook Egyptische kerkvaders als Origines en Clemens van Alexandrië contact te hebben met boeddhisten uit Egypte en andere kerkvaders contacten met boeddhisten langs de Euphraat. Daarom is het van belang dat deze dagen het centrum voor Patristisch Onderzoek van start gaat, dat die periode van interreligieuze contacten in de eerste eeuwen bestudeert. Dit centrum is opgericht door de Vrije Universiteit van Amsterdam en de Faculteit van Katholieke Theologie te Utrecht.