Toespraak Mgr. Wiertz b.g.v. 40 jaar Raad van Kerken in Venlo

Beste mensen,

Indertijd was ik pastoor van de Pancratiuskerk in Heerlen. Het is een eeuwenoud gebouw. En er is een tijd geweest (meer dan honderd jaar vanaf de 17e tot de 19e eeuw) dat de Pancratiuskerk zowel door katholieken als protestanten werd gebruikt. Dat kwam op meer plaatsen voor. Het simultaneum, simultaan kerkgebruik werd dat genoemd. Dat klinkt heel vredelievend en oecumenisch. Maar dat was het beslist niet. Er waren geen andere kerkgebouwen beschikbaar en daarom moesten ze van de overheid hetzelfde gebouw gebruiken.

De katholieken moesten na de eucharistieviering de beelden afdekken met lakens. En om de protestanten te pesten lieten ze bewust een stuk van een beeld uitsteken of gebruikten ze extra veel wierook, zodat de reuk lang bleef hangen. Althans dat dachten de protestanten. Op zijn beurt preekte de dominee een andere keer extra lang, zodat de katholieken buiten moesten wachten, voordat zij de kerk konden gebruiken. Althans dat dachten de katholieken. Het geërger moet u zich voorstellen in een totaal katholiek dorp met een handvol protestanten.

Aan dit soort pesterijen van beide zijden is op een gegeven moment een einde gekomen en dat is maar goed ook. Het was niet alleen kinderachtig, het toont ook aan dat de christenen van toen niet echt streefden naar eenheid tussen de gelovigen.

Ik denk zelfs dat we met enige zekerheid mogen zeggen dat de pastoor en de dominee van toen zich in hun graf zouden omdraaien, als ze ons vandaag samen in één kerk zouden zien zitten. Maar desondanks is het goed dat we hier zijn! Het is goed dat we als leden van verschillende christelijke kerkgenootschappen zo meteen samen gaan bidden en samen zingen. Je realiseert je dat als je bedenkt wat sinds de tweede wereldoorlog op dat terrein is verbeterd.

Als thema voor deze viering is gekozen voor de 'Schoonheid van de schepping'. Als je woorden als 'schoonheid' en 'schepping' hoort, dan denk je aan volmaaktheid en niet aan verdeeldheid. Toch is de reden dat wij hier vandaag zijn, in zekere zin het feit dat christelijke gelovigen ooit uit elkaar gegroeid zijn.

En 40 jaar geleden was het besef gegroeid dat dit eigenlijk niet zo kan blijven. Dat wij als christenen naar elkaar toe dienen te groeien, als het volmaakte lichaam van Christus. En dus werd in 1968 de Raad van Kerken opgericht.

Dat was een daad die helemaal paste in de geest van die tijd. 1968 was een bijzonder jaar. Het was het jaar van de culturele revolte en van de studentenprotesten. Pas geleden is in de media nog uitgebreid op die gebeurtenissen teruggeblikt.

In het beeld van die tijd paste ook dat de kerken meer toenadering tot elkaar zochten. De katholieke kerk had net het Tweede Vaticaans Concilie achter de rug. Dat concilie luidde een groot aantal vernieuwingen in. Eén van die vernieuwingen was dat oecumene en de dialoog met niet-christelijke religies op de kaart werden gezet. Het conciliedocument over de oecumene (Unitatis redintegratio) begint zelfs met de zin: 'het herstel van de eenheid tussen alle christenen bevorderen, dát is een van de voornaamste doelen van de [...] kerkvergadering'.

Dat dit niet eenvoudig is gebleken, is na 40 jaar ook wel duidelijk. Veel verschilpunten tussen de kerken, waarvan we in ons enthousiasme van 1968 dachten snel overheen te stappen, blijken in de praktijk toch weerbarstiger.

Velen zullen dan ook zeggen dat er op het gebied van de eenheid nog niet veel is gebeurd. En inderdaad: er zijn nog steeds verschillende christelijke kerkgenootschappen. Anderen zullen denken dat de samenwerking al te ver is doorgeschoten. Maar laten we ons goed realiseren dat op tweeduizend jaar kerkgeschiedenis 40 jaar maar een beperkte periode is.

De studenten die in 1968 de barricaden opgingen, dachten dat ze in korte tijd de wereld konden veranderen. Vorige maand keken sommigen van hen terug op die tijd. En ze moesten tot de conclusie komen, dat er destijds helemaal niet zoveel dingen radicaal veranderd zijn. Terwijl de samenleving van nu er toch wezenlijk anders uitziet dan die van 40 jaar geleden.

En zo is het ook met de oecumene. Wie grootse, radicale veranderingen had verwacht, zal teleurgesteld zijn. Maar wie de kleine stapjes wil zien die de afgelopen 40 jaar gezet zijn, moet tot de conclusie komen dat er wel degelijk beweging in zit en dat de kerken langzaam naar elkaar toe groeien.

Vooral op het lokale niveau kan dit gestalte krijgen. Hoewel de protestantse gemeenschap in Limburg niet zó groot is, in vergelijking tot andere delen van het land, bestaan er in veel plaatsen hartelijke betrekkingen tussen de parochie en de plaatselijke gemeente. Hier in Venlo zonder meer, maar ook elders in Limburg. Die relaties mogen we koesteren.

Het contact kan ook verstevigd worden, door samen op te trekken als de gelegenheid zich voordoet, zoals bijvoorbeeld vandaag in deze viering. Maar ook op andere terreinen kunnen de kerken zich sterk maken door de handen ineen te slaan. Door samen op te komen voor de positie van zwakkeren in de samenleving, of gezamenlijk stelling te nemen tegen mensen die kerk en geloof afdoen als een ouderwets en marginaal verschijnsel.

Daarnaast moeten we ook erkennen dat er punten van verschil zijn, waar we niet zomaar aan voorbij kunnen gaan. Maar waarvan we ons ook moeten realiseren dat het geen zaken zijn die wij hier even kunnen regelen.

Ik heb eens een uitspraak van een theoloog gelezen, die schreef: "Een belangrijke voorwaarde voor hereniging of vereniging van kerken is trouw aan de eigen kerk." Daar schuilt veel waarheid in. Sinds 1968 is de samenleving zover geseculariseerd dat veel mensen niet eens meer weten waar ze zelf voor staan, laat staan dat ze de verschillen begrijpen. Een belangrijke opdracht voor álle kerken én de Raad van Kerken in onze tijd is daarom het evangelie opnieuw te verkondigen en vóór te leven. Dat is iets waar we als christenen samen aan kunnen werken. Laten we er samen een mooie viering van maken!