Katholieke Vereniging voor
OecumeneNieuwsbrief Oecumene December 2011 (Wk 50) - Nummer 97
Uit de Vereniging
Levendige
studiedag over Kerken in Oekraïne
Begin van Didaskalion
Tentoonstellingen over Concilie van Trente en de Heidelbergse
katechismus in 2013
Nederland
'Dankbaar en optimistisch' - voorzitter Raad van Kerken over oecumene
in Nederland
Europees
Paus:
Nieuwe evangelisatie is gezamenlijke opdracht
Taizé: 30.000 jongeren in
Berlijn
Wereldwijd
Adventsactie vraagt steun voor christengemeenschap in Bethlehem
Agenda
Oecumenelezing Raad van
Kerken 2012
Opening Week van Gebed
Lezing 'Keuzes op een keerpunt, hoeveel globalisering verdraagt
duurzaamheid?'
Studiedag 'In de
schoenen van de apostelen'
Levendige
studiedag over Kerken in Oekraïne
Na de bevrijding uit
de Sovjet Unie en het herstel van de godsdienstvrijheid zetten de kerken
in Oekraïne voorzichtig stappen op de weg van de oecumene. Op de
studiedag Kerken in Oekraïne in kasteel Hernen op 26 november 2011, een
gezamenlijk initiatief van het tijdschrift Pokrof en de stichting
Communicantes, gaf de protestantse theologe dr. Heleen Zorgdrager haar
visie op de interkerkelijke ontwikkelingen in de laatste twintig jaar.
De afgelopen zes jaar doceerde Zorgdrager oecumenica aan het Instituut
voor Oecumenische Studies van de Grieks-katholieke Universiteit van Lviv.
De vereniging steunde dit instituut in 2010 met de opbrengst uit de
actie op de Zondag voor de Oosterse Kerken. De nieuwe generatie van
theologiestudenten is opgegroeid in de jaren negentig, is zich zeer
bewust van de geschiedenis van armoede en repressie en heeft een grote
liefde voor kerk en vaderland. De oecumenische beweging is nog pril en
heeft met specifieke historische omstandigheden en problemen te maken.
Vanuit drie invalshoeken werd de relevantie van de godsdienst in
Oekraïne onder de loep genomen. Drs. Julia Hoppenbrouwers ging in haar
lezing in op de praktijk van geloof en volksgeloof in Oekraïne.
Dr. Roman Fihas belichtte de inzet van de Grieks-katholieke Kerk op
sociaal en charitatief gebied. Dr. Mariana Kavinski over de
ontwikkelingen in de religieuze kunst. Het tijdschrift Pokrof zal in
komend jaar een themanummer over Oekraïne uitbrengen met samenvattingen
van de lezingen.
Begin van Didaskalion
Bēt Drāshā-Oosters
christelijk Leerhuis is onlangs het zesde jaar ingegaan. Het werd
opgericht in 2006, kort na – en naar aanleiding van – de
Bijbeltiendaagse van dat jaar. Het is een samenwerking van de Katholieke
Vereniging voor Oecumene met de Protestantse Kerk van ’s-Hertogenbosch.
Een oecumenisch initiatief rond de inspirerende tradities van het
christelijk Oosten. Coördinator is Leo van Leijsen, de medewerker
Oosterse Kerken van de Katholieke Vereniging voor Oecumene. Onder zijn
leiding en die van ds. Paul van de Waal was dit najaar het thema
‘Heil-zending-identiteit-dialoog in het oosters christendom’. Net als
alle jaren was er ook een bezoek bij aan een oosterse kerk in Nederland,
dit keer aan de Assyrisch-apostolische parochie, meest Irakese
christenen, te Zeist op zondag 27 november. Op donderdag 15 december
vindt in het Bossche Franciscushuis alweer de laatste bijeenkomst plaats
van 2011. Voor het nieuwe jaar 2012 staat reeds een nieuwe leergang op
stapel, die begint op donderdag 13 september 2012 en ‘De liefde’ zal
heten.
Geïnspireerd door het Bet Drasha Oosters christelijk Leerhuis bestaat er
sinds een jaar ook een soortgelijk samenwerkingsverband van de
Katholieke Vereniging voor Oecumene met de A.A. Brediusstichting in
Kasteel Hernen bij Wijchen, het ‘Didaskalíon-Oosters christendom en
cultuur’. De tweede leergang, ‘Inwijding in het oosters christendom’,
begint kort na Nieuwjaar op vrijdagmiddag 13 januari 2012 en deelnemers
kunnen zich nog opgeven via:
brediusstichting@hetnet.nl. Verder verzorgt Leo van Leijsen op dit
moment een cursus van drie avonden over iconen en teksten uit de
Kerst-Epifanietijd in het Thomashuis te Zwolle. Op maandag 12 januari
nog over de Kersticoon, op maandag 30 januari over de icoon van de
Ontmoeting des Heren (‘Maria Lichtmis’).
De Katholieke Vereniging voor Oecumene is dit najaar begonnen een
intensiever gebruik te maken van de sociale media. In dit kader zal er
ook een weblog door Leo van Leijsen worden geïnitieerd.
Tentoonstellingen over Concilie van Trente en de Heidelbergse
Katechismus in 2013
In het kader van
Refo500 zijn de eerste voorbereidingen op gang gekomen voor
tentoonstellingen over het Concilie van Trente en de Heidelbergse
Katechismus. Beide tentoonstellingen zullen in 2013 gehouden worden in
Klooster Ter Apel en Vesting Bourtange, twee unieke locaties binnen de
gemeente Vlagtwedde. Beide hebben bovendien belangrijke verbindingen met
de hervormingsbewegingen in de 16e eeuw. Zo werd bijvoorbeeld de laatste
prior van het kruisherenklooster in Ter Apel de eerste predikant van de
protestantse kloosterkerkgemeente. In Vesting Bourtange werd na de
reformatie de eerste protestantse kerk in de regio gebouwd. Bij deze
initiatieven is ook de Katholieke Vereniging voor Oecumene betrokken.
De Heidelbergse Catechismus is Het boekje dat in 1563 in de Duitse stad
Heidelberg verscheen, geeft een beschrijving van de gereformeerde
geloofsleer in vraag- en antwoordvorm. Het heeft zich sindsdien in snel
tempo door heel Europa, ja zelfs de hele wereld verspreid en zou grote
invloed hebben op het gereformeerd protestantisme, met name in
Nederland. Het is de tegenhanger van de in 1555 door Petrus Canisius
geschreven Catechismus waarover in 2005 in het Museum Valkhof een
tentoonstelling werd gehouden.
Het Concilie van Trente, dat in 1563 werd afgesloten, heeft een aantal
belangrijke leerstukken en gebruiken van de rooms-katholieke kerk
definitief vastgesteld en gezorgd voor hervorming en verandering op het
gebied van o.a. kunst, liturgie, priesteropleiding, geloofsbeleving. Aan
de concepten voor de tentoonstellingen wordt op dit moment gewerkt. Het
is de bedoeling dat de historische context wordt getoond, terwijl
daarnaast de invloed van de Heidelbergse Catechismus en van de besluiten
van het Concilie van Trente zichtbaar gemaakt zullen worden. (Bron:
Refo500).
Nederland
‘Dankbaar en optimistisch’ – voorzitter Raad van Kerken over oecumene in
Nederland
“Wie het oecumenisch
veld overziet mag dankbaar zijn voor wat er in veertig jaar al is
bereikt. De oecumenische beweging mogen we waarderen als een van de
meest zichtbare tekenen dat onze Heer Jezus niet tevergeefs zijn Vader
bad om eenheid.” Aldus Henk van Hout, voorzitter van de Raad van Kerken
in zijn openingstoespraak op de landelijke oecumenische ontmoetingsdag
van oecumenische gemeenschappen op 12 november 2011.
Theoloog Van Hout stelt de ‘oecumene van het hart’ centraal in zijn
lezing en in de oecumene überhaupt: “Voorop staat de ‘spirituele
oecumene’, die zichtbaar wordt in liturgische vernieuwing en
experimenten: gebeden worden uitgewisseld en samen uitgesproken, er is
belangstelling voor elkaars liturgie en spirituele tradities, meditatie
en Bijbelstudie.” Niet zonder trots op wat bereikt is, wijst Van Hout op
grote bestaande oecumenische projecten als het oecumenisch leesrooster,
de nieuwe Bijbelvertaling en de internationale bidweek om
eenheid. Behalve op de spirituele oecumene ging Van Hout ook nader in op
de sociale en interconfessionele oecumene. Bij dat eerste “verenigen
christenen zich om te werken aan een menselijke gemeenschap van recht,
gerechtigheid en vrede.” En ook bij de interconfessionele oecumene, van
oudsher toch een beetje het theologische zorgenkindje, valt een
voorzichtige positieve balans op te maken. Naast interkerkelijke
dialogen over bijvoorbeeld de rechtvaardigingsleer, de betekenis van het
Rijk Gods en de sacramenten wijst hij op enkele praktische zaken die
voor de oecumene van alledag van belang zijn, zoals de onderlinge
dooperkenning, de regeling omtrent het gemengde huwelijk en het
modelconvenant voor plaatselijke samenwerking tussen kerkelijke
gemeenten.
Van Hout is optimistisch over de kansen van de oecumene, zeker als
christenen inzien dat de Kerk van zichzelf “een provisorisch karakter”
heeft: “Het gaat uiteindelijk om het rijk van God en het programma van
Jezus Messias. Aan die te realiseren opdracht zijn alle kerken
schatplichtig.“ Dit vereist wel dat kerken en christenen de bereidheid
moeten hebben samen op weg te gaan, van elkaar te leren en te blijven
samenwerken ‘als waren zij één’. “Zolang het doel van volledige
gemeenschap nog niet bereikt is, houdt de weg de kerken bijeen”. De
voorzitter van de Raad noemt de oecumenische reis zelf al een vorm van
onderlinge solidariteit en gedeeltelijke verzoening van kerken. De
Landelijke Oecumenische Ontmoetingsdag vond plaats in Leiden bij
gelegenheid van het 40 jarig bestaan van de oecumenische
geloofsgemeenschap de Merenwijk. Centraal stond het thema ‘Hoop’, een
ontbrekend hoofdstuk in de recent verschenen ‘Catechismus van de
compassie’. (Bron: Raad van Kerken).
Europees
Paus:
Nieuwe evangelisatie is gezamenlijke opdracht
Paus Benedictus XVI vindt dat het doen herleven van het christendom in
de geseculariseerde Westerse wereld een gezamenlijke opdracht is van
katholieke en orthodoxe christenen. Dat schreef de paus in een groet aan
de oecumenisch patriarch en aartsbisschop van Constantinopel,
Bartholomeüs I. De paus schreef zijn brief ter gelegenheid van het
Apostelfeest van Sint
Andreas (30 november), patroonheilige van de orthodoxe kerken. Een
delegatie uit het Vaticaan, geleid door kardinaal Kurt Koch, president
van de Pauselijke Raad
voor de Bevordering van de Eenheid der Christenen woonde in Istanbul
de feestelijkheden bij, zoals omgekeerd op 29 juni een orthodoxe
delegatie in Rome het hoogfeest
van Petrus en Paulus meevierde. In zijn brief zegt Benedictus met
vreugde terug te denken aan de gebedsdag voor de vrede, die afgelopen
oktober in Assisi werd gehouden en waarbij vertegenwoordigers van alle
wereldgodsdiensten aanwezig waren. Tijdens die bijeenkomst zijn de
broederlijke banden tussen de katholieke en orthodoxe kerken versterkt
en verdiept, aldus de paus. De Heilige Vader wijst er overigens op dat
de uitdagingen waarvoor alle christelijke kerken zich gesteld zien, niet
verschillen. In deze tijd is het een gezamenlijke taak “het mysterie van
de dood en de opstanding van Jezus Christus te verkondigen”, aldus de
paus, “nu de wereld lijdt onder de verarming van de toenemende
secularisatie”. Paus Benedictus verwijst daarbij naar het
Johannes-evangelie: “dat ze allen één mogen zijn. Zoals U, Vader, in Mij
bent en Ik in U, zo moeten zij in Ons zijn, zodat de wereld kan geloven
dat U Mij hebt gezonden.” (bron rkk.nl).
Taizé: 30.000 jongeren in
Berlijn
De Europese jongerenontmoeting, elk jaar georganiseerd door de Taizé
gemeenschap, zal voor de eerste keer in Berlijn gehouden worden, van 28
december 2011 tot 1 januari 2012. Ongeveer 30.000 jongeren zullen zich
vanuit heel Europa en vanuit andere continenten verzamelen voor deze
nieuwe etappe van de "Pelgrimage van Vertrouwen op Aarde". Na Brussel,
Poznan en Rotterdam, is deze 34ste Europese Ontmoeting een antwoord op
een uitnodiging van de Protestante en Katholieke kerken en de
burgermeester van Berlijn. Gedurende vijf dagen, zal de Duitse hoofdstad
een kruispunt van Europa's jongeren zijn en een symbool van een verenigd
Europa. De ontmoeting in Berlijn neemt plaats op een moment waarop
Europa behoefte heeft aan een nieuwe levensadem en waarop veel mensen
vraagtekens zetten bij de fundamenten en de grenzen van de Europese
solidariteit. In Berlijn, zal broeder Alois, de prior van de Taizé
gemeenschap, een beroep doen op alle deelnemers om zowel naar de bronnen
van het geloof te gaan als ook tegelijkertijd naar wegen te zoeken die
de versnippering en het uit elkaar groeien van de hedendaagse kerk en de
maatschappij overwinnen. Om te helpen met een humanitair project in
Noord Korea, georganiseerd door de Taizé gemeenschap, zijn alle aan de
ontmoeting deelnemende jongeren uitgenodigd eenvoudige medische
apparatuur en medicijnen mee te nemen naar Berlijn. Deze zullen na
afloop naar ziekenhuizen en klinieken op het Koreaanse platteland
gestuurd worden. Het programma van de Ontmoeting zal gefocust zijn op de
drie dagelijkse gebeden: in de ochtend in de 150 gemeenten die
deelnemen, in de middag en in de avond in de evenementenhal in Berlijn.
Gedurende het avondgebed zal broeder Alois een korte overdenking geven.
De jonge deelnemers, ondergebracht bij families in de regio, zullen de
ochtenden besteden aan het ontmoeten van Christenen uit de plaatselijke
gemeenten en het ontdekken van tekenen van hoop in hun buurt. In de
middag zullen zij deelnemen aan workshops over de Bronnen van het Geloof
en over toewijding in het dienen van anderen. Verschillende thema's –
spirituele, sociale, politieke, economische en artistieke – worden
aangeboden. Bijvoorbeeld; in de Rijksdag (Bundestag) zullen de jongeren
discussiëren met leden van het Duitse parlement ronde het thema "Voor
een meer rechtvaardige wereld: politiek en onze verantwoordelijkheid als
burgers". Onder de workshops staan ook een ontmoeting met de Joodse
gemeenschap van Berlijn en een bezoek aan de grote moskee gepland.
Broeder Roger, oprichter van de Taizé gemeenschap, begon de "Pelgrimage
van Vertrouwen op Aarde" dertig jaar geleden om jongeren te stimuleren
dragers van vrede, vertrouwen en verzoening te zijn in de plaats waar
zij wonen. Hij was in staat om in 1986, drie jaar voor het vallen van de
Berlijnse Muur, Oost-Berlijn te bezoeken voor een ontmoeting die zes
duizend jong volwassenen vanuit Oost Duitsland samenbracht. Het was
noodzakelijk toestemming te vragen aan de communistische autoriteiten
van Oost-Duitsland voor het vieren van een gebedsdienst in gelijktijdig
de katholieke kathedraal en een grote protestantse kerk van de stad.
Toestemming werd gegeven, met de voorwaarde dat geen deelnemers vanuit
het Westen toegestaan waren. Deze periode is tot een einde gekomen en
Berlijn is nu het symbool van het proces van eenwording van Duitsland en
van Europa. (Bron:
www.pkn.nl)
WERELDWIJD
Adventsactie vraagt steun voor christengemeenschap in Bethlehem
In Bethlehem woont de oudste
christengemeenschap ter wereld. De Palestijnse christenen in de
geboortestad van Jezus hebben het echter zwaar. De Bisschoppelijke
Adventsactie wil dit jaar haar solidariteit met de christenen in het
Heilig land benadrukken door bij te dragen aan een project van het
Franciscan Family Center. Ambassadeur voor het project van de
Adventsactie is hoogleraar patrologie Paul van Geest. Hij was vorig jaar
nog in Bethlehem en heeft met eigen ogen gezien hoe zwaar het leven daar
is. Het Franciscan Family Center werd in 2004 opgericht door de
franciscanes, zuster Maria Grech. Deze liefdadigheidsinstantie wil
christelijke gezinnen in Bethlehem bijstaan die bijzonder te lijden
hebben onder armoede, werkloosheid, uitzichtloosheid en slechte
woonomstandigheden. Het franciscaanse centrum heeft inmiddels ruim 300
woningen in en om de oude stad gerenoveerd. De positie van de betrokken
gezinnen is daardoor sterk verbeterd, de familieverbanden zijn
verstevigd en de menselijke waardigheid gestegen. (bron: rkk.nl)
Agenda
Oecumenelezing Raad van
Kerken 2012
De oecumenelezing van de Raad van Kerken in 2012 zal gehouden worden
door Mechteld Jansen. De bijeenkomst vindt plaats in de Geertekerk in
Utrecht op vrijdag 13 januari 2012 en begint om 15.00 uur.
Opening
Week van Gebed
Op zondag 15 januari 2012 wordt de Week van Gebed van de Raad van Kerken
en Evangelische Alliantie geopend met een gebedsdienst bij Chemin Neuf,
een oecumenische leefgemeenschap in Oosterhout. De gebedsdienst begint
op 17.00 uur.
Lezing 'Keuzes op een keerpunt, hoeveel globalisering verdraagt
duurzaamheid?'
Op woensdag 18 januari 2012 zal oud-premier Ruud Lubbers op uitnodiging
van het bisdom ’s-Hertogenbosch en de Classis
’s-Hertogenbosch van de Protestantse Kerk in Nederland een lezing houden
onder de titel: ‘Keuzes op een keerpunt, hoeveel globalisering verdraagt
duurzaamheid?’ Het programma begint om 19.30 met een vesperviering in de
St. Janskathedraal en wordt daarna voortgezet in de Grote Kerk aan de
Kerkstraat in 's-Hertogenbosch.
Studiedag 'In de
schoenen van de apostelen'
De Beraadgroep Geloven en Kerkelijke Gemeenschap organiseert op maandag
5 maart van 11.00 tot 16.00 uur onder het motto ‘In de schoenen van de
apostelen’ een studiedag over de apostoliciteit van de Kerk. De
bijeenkomst vindt plaats bij de Raad van Kerken, Kon. Wilhelminalaan 5
in Amersfoort. Aanmelden kan via
rvk@raadvankerken.nl. Entree € 10,--.