Katholieke Vereniging voor
OecumeneNieuwsbrief Oecumene Juni 2010 (Wk 25) - Nummer 93 Printversie
Uit de Vereniging
College van voorzitter Henk van Doorn voor protestantse theologen en
predikanten
Uitdagingen voor
de zending in de 21e eeuw
Lokaal
Oecumenische viering op Pinksterconferentie in Biddinghuizen
Nederland
Raad van
Kerken komt op voor christenen
in Irak
Toenadering Raad van Kerken en Verenigde Pinkster en Evangelie Gemeenten
(VPE)
Zestigjarig
priesterjublieum bisschop Bluyssen
Protestantse Kerk lanceert plannen herdenking 500 jaar Reformatie
Zilveren jubileum Syrisch-orthodoxe Kerk in Amsterdam
ACEOT
- 'Amsterdam Centre for Eastern Orthodox Theology'
Europees
Bezoek paus aan Cyprus
Katholieke bisschop
in Turkije vermoord
Wereldwijd
Warc en REC fuseren
Aanslag op christenen Irak
Voorbereiding Synode in Irak
'Aankondiging' Orthodox
Concilie
Tweede huwelijk in
Koptische Kerk
College van voorzitter Henk van Doorn voor protestantse theologen en
predikanten
Op uitnodiging van de
Protestantse Theologische Universiteit (PThU) gaf de gedelegeerde voor
oecumene van het aartsbisdom Utrecht en voorzitter van de Katholieke
Vereniging voor Oecumene, Henk van Doorn, op 14 juni in centrum Hydepark
in Doorn voor de 6e jaarsstudenten die zich voorbereiden op het ambt van
predikant vanuit katholiek perspectief een college over de stand van
zaken in de oecumene. Van Doorn liet allereerst zien dat de oecumenische
oriëntatie sinds Vaticanum II een wezenlijk en blijvend kenmerk van de
wereldkerk is. Sprekend over de situatie in ons land ziet hij naast
tekenen van vermoeidheid en gebrek aan enthousiasme ook veel tekenen van
hoop en vernieuwing van de oecumenische inzet. Hij besloot zijn verhaal
met een aantal concrete suggesties voor de plaatselijke oecumene
ontleend aan beleidsdocumenten van het aartsbisdom Utrecht.
Uitdagingen voor de
zending in de 21e eeuw
Bij gelegenheid van de viering van het honderdjarig jubileum van de
Wereldzendingsconferentie in Edinburgh vond bij de Evangelische
Broedergemeente in Zeist een symposium plaats over de uitdagingen voor
de zending in de 21e eeuw. Dana Robert van de Methodistische Kerk in de
VS en professor voor wereldchristendom en zendingsgeschiedenis aan de
Universiteit van Boston, sprak in haar referaat aan de hand van concrete
voorbeelden over de betekenis van vriendschap bij het overwinnen van
barrières tussen culturen. In de geschiedenis van de zendingsbeweging is
de confrontatie met het racisme één van de belangrijkste topics geweest.
Volgens Robert komt het er op aan om in de post-coloniale context
cross-culturele vriendschapsbanden te ontwikkelen. De inleiding van de
Peruviaanse Samuel Escobar, Baptist en emertitus hoogleraar aan de
Palmer Theological Seminary in Pennsylvania, sloot daar met een verhaal
over de spiritualiteit van gastvrijheid goed bij aan. In zijn verhaal
richtte hij de aandacht op de positie van de migranten christenen in de
VS en Europa. De dag werd afgesloten met het bidden van de vespers. De
bijeenkomst was georganiseerd door de Nederlandse Zendingsraad in
samenwerking met de Evangelische Zendings Alliantie en de Katholieke
Vereniging voor Oecumene.
Lokaal
Oecumenische viering op Pinksterconferentie in Biddinghuizen
De conferentie die met Pinksteren plaatsvond
in Biddinghuizen, werd dit keer opgeluisterd door een heuse oecumenische
viering. Waar de jaarlijkse pinksterconferentie ook dit jaar weer het
beproefde recept bevatte van kerkdiensten, toespraken, een mega-sing inn
en een genezingsdienst voor zieken, gebeurde in de centrale
samenkomsttent iets dat enige jaren geleden ongetwijfeld nog onmogelijk
werd geacht: een oecumenische viering van rooms-katholieke,
oosters-orthodoxe, protestantse, evangelische en migrantenchristenen,
met culturele invloeden vanuit de hele wereld. Aanleiding hiervoor was
de honderdste verjaardag van de zendingsconferentie van Edinburgh, in
1910. Dit was de eerste grote bijeenkomst waarop christenen uit
verschillende kerken en landen nadachten over het bereiken van de hele
wereld met het Evangelie. Ofwel: het begin van de moderne
zendingsgeschiedenis. ,,Er ontstond heel breed grote behoefte deze
honderdjarige herdenking te vieren’’, zegt Klaas van der Kamp,
algemeen-secretaris van de Raad van Kerken. Toen de Raad van Kerken, de
Nederlandse Zendingsraad en de Evangelische Zendingsalliantie stichting
Opwekking benaderden met het verzoek of de viering dit jaar tijdens de
pinksterconferentie kon plaatsvinden, was het antwoord direct ‘ja’,
herinnert Van der Kamp zich. Enkele duizenden bezoekers woonden zaterdag
de viering bij waarin elementen uit allerlei kerkelijke tradities waren
samengebracht.
(Bron: Nederlands Dagblad)
Nederland
Raad van
Kerken komt op voor christenen in Irak
Opnieuw brengt de Raad van Kerken
de problematiek van Iraakse christenen onder de aandacht van het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Nederland moet zich krachtig inzetten
om de religieuze minderheden in Irak, waaronder de christenen, meer
veiligheid te bieden. In het eerste kwartaal van dit jaar zijn er
opnieuw dertien christenen vermoord om hun godsdienstige overtuigingen.
Het aantal vluchtelingen blijft onverminderd hoog en bezittingen worden
vernield. De Raad heeft al eerder in december 2008 een oproep gedaan aan
de Nederlandse overheid om te helpen de rechten van de minderheden –
zoals christenen, Joden en Mandeeërs – in Irak actief te bevorderen.
Naar aanleiding van schokkende berichten van de Wereldraad van Kerken
komt de Raad op het thema terug. De Wereldraad volgt de situatie op het
Arabisch schiereiland nauwlettend en stelt vast dat er nog steeds doden
vallen en dat er opnieuw duizenden vluchtelingen hun bezittingen achter
hebben moeten laten. Daardoor hebben de christenen niet of nauwelijks
kunnen participeren aan de verkiezingen die begin 2010 zijn gehouden. De
politieke onduidelijkheid verergert de situatie. Vooral christenen en
andere minderheden in het noorden, in de regio van Mosul, hebben met
vijandigheden te maken. (Bron rkk.nl)
Toenadering Raad van Kerken en Verenigde Pinkster en Evangelie Gemeenten
(VPE)
Een delegatie van de Raad van Kerken heeft
onlangs een verkennend gesprek gevoerd met een deel van het algemeen
bestuur van de Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten (VPE). De
bijeenkomst vond plaats in een kerkgebouw in De Bilt. Het moderamen van
de Raad van Kerken voert gesprekken met diverse kerken. Aanleiding vormt
een brief uitgegaan van de Raad met de huidige statuten en de vraag of
het zinvol is te kijken of de samenwerking tussen Raad, kerken en
groepen van kerken verder verbeterd kan worden.
De VPE en de Raad van Kerken kennen elkaar uit onder meer het Beraad van
Kerken. Ze ontmoeten elkaar daar éénmaal per jaar. De twee organisaties
werken ook samen in de groep van In Vrijheid Verbonden, een
interreligieus platform. Diverse pinkster- en evangeliegemeenten doen op
plaatselijk niveau met de raad van kerken mee. En in de week van gebed
en andere activiteiten komen oecumenische christenen en evangelische
christenen elkaar tegen. De Raad heeft de VPE verder uitgenodigd om mee
te spreken over de formulering van de doop(v)erkenning, een thema van de
Raad waarin gekeken wordt of kerken tot verdere afstemming kunnen komen
over de betekenis van de doop.
De vergadering had een open en verkennend karakter. Afgesproken is om te
onderzoeken of de kennismaking op meer fronten een vervolg kan krijgen.
Het was de eerste keer dat de ontmoeting zo breed was opgezet. (Bron:
Raad van Kerken)
Zestigjarig
priesterjubileum bisschop Bluyssen
Op 3 juni vierde mgr. Jan Bluyssen (84),
emeritus-bisschop van ‘s-Hertogenbosch, zijn zestigjarig
priesterjubileum. Mgr Bluyssen ging voor in een eucharistieviering in de
kapel van het zusterklooster Mariënburg in Den Bosch, het klooster waar
hij sinds 1984 woont. In dat jaar trad hij af om gezondheidsredenen. Op
35-jarige leeftijd was Bluyssen benoemd tot hulpbisschop van bisschop
Bekkers en in 1966 bij de dood van Bekkers tot bisschop van Den Bosch.
Protestantse Kerk lanceert plannen herdenking 500 jaar Reformatie
In 2017 herdenkt de Protestantse
Kerk in Nederland 500 jaar Reformatie. Dit zal worden gevierd met een
aantal activiteiten in Utrecht: een kerkendag op zaterdag 28 oktober
2017 en een kerkdienst en nationale herdenkingsbijeenkomst in de Dom op
31 oktober 2017. Dan is het namelijk 500 jaar geleden dat Maarten Luther
95 stellingen aan de deur van de slotkerk te Wittenberg sloeg. Deze
gebeurtenis bleek achteraf het begin van de Reformatie te zijn.
De Protestantse Kerk richt zich in de aanloop naar het herdenkingsjaar
op haar plaatselijke kerken met de thema’s van de Reformatie: sola
scriptura, sola gratia, sola fide (alleen door de Schrift, alleen door
genade, alleen door het geloof).
Deze thema’s worden van 2014 tot 2016 uitgewerkt in materiaal dat in de
plaatselijke kerken gebruikt kan worden en waarmee de actualiteit en de
uitdaging van de Reformatie zichtbaar gemaakt wordt. (Bron: PKN)
Zilveren
jubileum Syrisch-orthodoxe kerk in Amsterdam
Op zondagmiddag 16 mei vierde de
Syrisch-orthodoxe Moeder Godskerk te Amsterdam haar jubileum van 25 jaar
‘thuis zijn’ in deze voormalige rooms-katholieke kerk aan de
Keizersgracht 220. Men vierde het met een ‘qurovo’, een
eucharistieviering, onder leiding van Mor Polycarpus, de aartsbisschop
van Nederland. Hij is de opvolger van wijlen Mor Julius Yeshu Çiçek
onder wiens episcopaat de kerk in 1985 werd verworven. In die tijd was
de overdracht niet geruisloos gegaan. Sommige rooms-katholieken in de
hoofdstad waren onkundig geweest van de inmiddels zeer nauw waren
geworden band van hun kerk met de Syrisch-orthodoxen, die een grote
pastorale samenwerking mogelijk maakte, en hadden geprobeerd de verkoop
te doorkruisen. De verkoop was doorgegaan, met dien verstande dat
rooms-katholieken in de voortaan Syrisch-orthodoxe Moeder Godskerk
gastvrijheid zouden kunnen genieten voor hun eigen diensten.
Medevoorganger op 16 mei was Mor Yuhanna Ibrahim, metropoliet van Aleppo
(Syrië). Hij was ooit, toen nog als priester, de eerste pastor geweest
onder de Syrisch-orthodoxen die in de jaren ’70 vanuit Turkije naar
Nederland waren gevlucht. De dienst op 16 mei werd bijgewoond door o.a.
de rooms-katholieke bisschop van Haarlem-Amsterdam, mgr Punt, door de
oud-katholiek bisschop van Haarlem, mgr Schoon, en door
vertegenwoordigers van andere kerken, zoals de Koptisch-orthodoxe Kerk
en de Protestantse Kerk in Nederland. Tevens waren aanwezig de priesters
van de twee rooms-katholieke geloofsgemeenschappen die van dit
kerkgebouw gebruik mogen maken: de geloofsgemeenschap die wordt bediend
door Opus Dei en de Surinaamse geloofsgemeenschap. De paters
redemptoristen die toentertijd de kerk aan de Syrisch-orthodoxen
verkochten, waren eveneens met twee afgevaardigden vertegenwoordigd in
de viering. Een van hen, pater Johan Meijer, zelf archimandriet van de
Byzantijnse ritus binnen de katholieke kerk, feliciteerde de
Syrisch-orthodoxen met het thuis zijn in hun kerk aan de Keizersgracht.
Hij haalde in herinnering hoe in de jaren ’80 nog niet onder alle
rooms-katholieken het feit van de groeiende eenheid tussen de Kerk van
Rome en de Syrisch-orthodoxe Kerk was doorgedrongen en hoe er zelfs een
telefoontje naar het Vaticaan nodig was geweest om de verkoop van de
kerk aan de Syrisch-orthodoxen mogelijk te maken.
De dienst in de volle Moeder Godskerk was er een van grote plechtigheid
en feestelijkheid. Na de dienst was er in de avond een feestelijke
bijeenkomst met maaltijd voor de Syrische geestelijken,
parochiebestuurders, de kerkelijke vertegenwoordigers en de vele
genodigden uit zowel de Syrisch-orthodoxe gemeenschap als daarbuiten.
ACEOT
– ‘Amsterdam Centre for Eastern Orthodox Theology'
Op vrijdagmiddag 28 mei werd aan de Vrije
Universiteit in Amsterdam het ACEOT, het ‘Amsterdam Centre for Eastern
Orthodox Theology’ (Amsterdams Centrum voor Oosters-Orthodoxe Theologie)
opgericht. Dr Michael Bakker, diaken van de Russisch-orthodoxe parochie
te Amsterdam, gastonderzoeker aan de Theologische Faculteit van de VU en
directeur van het ACEOT leidde de bijeenkomst. Deze eerste bijeenkomst
van het ACEOT werd geopend met de lezing ‘The Nature of Eastern Orthodox
Theology’ van professor Andrew Louth, hoogleraar Patristiek en
Byzantijnse studies aan de universiteit van Durham in Groot-Britannië en
orthodox priester. Tijdens het tweede programma-onderdeel vond de
oprichting in eigenlijke zin van het ACEOT plaats. Het initiatief tot
het ACEOT is van relatief recente datum en heeft sinds de laatste
maanden een razendsnelle ontwikkeling doorgemaakt. Prof. dr. Wim Janse,
kerkhistoricus en decaan van de Faculteit der Godgeleerdheid van de VU,
en prof. dr. Masha Antokolskaia, hoogleraar privaatrecht en voorzitter
van de Stichting Oosters-orthodoxe Theologie, Spiritualiteit en Praxis,
spraken beiden over het nieuwe initiatief en ondertekenden gezamenlijk
de officiële intentieverklaring, waarmee de oprichting een feit was. De
inwijding van het centrum zal plaatsvinden op donderdag 21 oktober. Dan
zal een openingssymposium aan de VU worden gehouden. Hoofdspreker zal
bisschop Kallistos Ware uit Engeland zijn, een bekend Orthodox theoloog.
Europees
Bezoek paus aan Cyprus
Van 4 tot 6 juni jl. bracht paus
Benedictus XVI een bezoek aan het Griekse deel van het eiland Cyprus.
Een van de doelen van het driedaagse bezoek was verbetering van de
relaties tussen de Rooms-katholieke Kerk en de Oosters-orthodoxe Kerken.
De meerderheid van de Grieks-Cyprioten is oosters-orthodox. Sommige
bisschoppen van de Orthodoxe Kerk van Cyprus hadden de gelovigen
opgeroepen het bezoek van Benedictus te boycotten. Metropoliet Georgios
van Paphos noemde de paus een ketter. Bisschop Athanasios van Limassol
zei dat de invoering van het pausambt een van de grootste zonden van de
kerk was. Het hoofd van de autocefale oosters-orthodoxe Kerk van Cyprus,
aartsbisschop Chrysostomos II, wees de kritiek van de kant van zijn
broeders in het bisschopsambt af: "Mensen mogen geloven wat ze willen,
maar dat betekent niet dat ze ook een gast mogen beledigen." De paus
kwam naar Cyprus op de uitnodiging van de aartsbisschop en die van
president Demetris Christofias. Op zondag 6 juni presenteerde Benedictus
het werkdocument voor de Bijzondere Assemblee van de Bisschoppensynode
over het Midden-Oosten, die in oktober in het Vaticaan wordt gehouden.
(ANP/EFE/RKK)
Katholieke bisschop in
Turkije vermoord
De rooms-katholieke
bisschop mgr. Luigi Padovese OFMCap (63), apostolisch vicaris van
Anatolië, is op donderdag 3 juni doodgestoken in Zuid-Turkije. Hij werd
aangevallen door zijn chauffeur in zijn huis in de havenstad Iskenderun.
De Latijnse kerk in Turkije telt ongeveer 15.000 gelovigen, bestaande
uit het apostolisch vicariaat Anatolië, het apostolisch vicariaat
Istanbul en het aartsbisdom Izmir. Zo’n 2.000 gelovigen behoren verder
tot de drie à vier oosterse katholieke gemeenschappen in het land: Grieks-katholiek,
Armeens-katholiek, Chaldeeuws-katholiek en wellicht nog een enkele
Turkse Syrisch-katholiek.
Sinds 2000 zijn meerdere christenen in Turkije het dodelijk slachtoffer
geworden van gericht geweld tegen hen. Volgens de Turkse autoriteiten
was de moord op Padovese niet politiek gemotiveerd. De bisschop stond op
het punt de volgende dag naar de bijeenkomst met de paus Benedictus op
Cyprus te reizen. (ANP e.a.)
WERELDWIJD
Warc en REC fuseren
In de tweede helft van juni komt de Wereldgemeenschap van
Hervormde/Gereformeerde Kerken (World Communion of Reformed Church) in
de Amerikaanse stad Grand Rapids (Michigan) bijeen. Op deze bijeenkomst
verenigen zich twee grote internationale protestantse koepels: WARC –
World Alliance of Reformed Churches en REC – Reformed Ecumenical Council.
De WCRC vertegenwoordigt dan ongeveer 80 miljoen christenen en 227
kerken. De Protestantse Kerk in Nederland participeert in deze
wereldorganisatie. Tegelijk neemt de PKN, als lid van de Lutherse
Wereldfederatie (LWF) ook deel aan de Assemblee van deze
koepelorganisatie van 20 tot en met 27 juli in Stuttgart. De PKN weet
zich verbonden met zowel de gereformeerde als de lutherse confessie.
Wereldwijd zijn er maar enkele kerken die deze combinatie van
lidmaatschappen en vereniging van confessies hebben (bron: rkk.nl)
Aanslag op christenen Irak
Op 2 mei 2010 vond een bomaanslag plaats op
twee bussen met christelijke studenten en universiteitsmedewerkers in
het noorden van Irak. Eén persoon werd gedood, tachtig mensen raakten
gewond. De autobom en een bermbom ontploften op een snelweg enige
kilometers van Mosul, de hoofdstad van de provincie Nineveh. De twee
bussen waren onderweg van Hamdaniyah, waar veel christenen wonen, naar
de universiteit van de stad. Leden van de inmiddels tot minuskule
proporties geslonken christelijke minderheid in Irak zijn vaker het
doelwit van aanslagen. In november waarschuwde de
mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch dat minderheden in het
Arabische land vaak het slachtoffer zijn van het conflict tussen de
regering in Bagdad en de Koerden over het beheer van de olierijke
provincies in het noorden van het land. (Bron: ANP/AFP)
Voorbereiding Synode in Irak
Op 26 en 27 mei kwamen
bisschoppen en priesters van de verschillende oosterse kerken van Irak,
katholieke én orthodoxe, samen in het Noord-Irakese Suleimanieh. Als
voorbereiding op de synode te Rome in het najaar besprak men de
uitdagingen waarvoor deze kerken zich gesteld zien, met name de grote
uittocht van christenen als gevolg van hun kwetsbare situatie in het
Midden-Oosten. In tegenstelling tot de Libanonsynode half jaren ’90 in
Rome waar wel orthodoxen waren uitgenodigd, zullen in oktober 2010 geen
niet-katholieke oosterlingen op de bisschoppensynode over het
Midden-Oosten aanwezig zijn. Tegen de achtergrond van het feit dat alle
christenen in het Midden-Oosten de moeilijke situatie delen, bestaat er
dan ook verbazing over dit feit. Omdat men in Irak dit manco wilde
ondervangen, waren bij deze bijeenkomst de verschillende orthodoxe
kerken uitdrukkelijk uitgenodigd. Initiatiefnemer was de
rooms-katholieke organisatie Pro Oriente uit Wenen.
‘Aankondiging’ Orthodox
Concilie
Bartholomeos I, de oecumenische
patriarch van Constantinopel, zei op 30 mei jl. tijdens zijn tiendaags
bezoek bezoek aan Rusland tegenover het Russische televisiestation
Vesti24 dat hij en de Moskouse patriarch Kirill, het hoofd van de
grootste orthodoxe kerk ter wereld, overeen waren gekomen het
voorbereidingsproces tot een panorthodox concilie aanzienlijk te
versnellen. Belangrijk onderdeel van de gesprekken tijdens dit bezoek
was dan ook de voorbereiding van een panorthodox concilie geweest. Een
panorthodox concilie zou al mogelijk al moeten zijn in 2011. Een
dergelijk concilie zou de wereldwijde kerkvergadering van alle
oosters-orthodoxe kerken zijn. Op zo’n concilie zouden alle beslissingen
genomen moeten worden over zaken die de hele oosters-orthodoxe kerk
aangaan en soms al honderden jaren spelen. De voorbereidende
werkzaamheden voor het concilie gaan terug tot in de jaren zestig van de
20e eeuw, en de wens het te houden reikt zelfs verder terug in de tijd.
Gezien de gecompliceerde verhoudingen binnen de oosterse Orthodoxie moet
de verwachting van een spoedig panorthodox concilie als voorbarig worden
beschouwd. Degene die traditiegetrouw de Concilies bijeen riep was de
keizer van het Byzantijnse Rijk (tot 1453), en ook vormen de thema’s
voor zo’n panorthodox concilie (Orthodoxie in de emigratie,
liturgiehervormingen, onderlinge relaties patriarchaten) dermate hete
hangijzers dat menigeen er zich wel voor zal behoeden zijn vingers er
aan te branden of zelfs de eenheid van de Orthodoxie in de brand te zetten.
Tweede huwelijk in
Koptische Kerk
In de Arabische wereld wordt het
zogeheten persoonlijk statuut (m.n. huwelijksrecht) ook voor de staat
bepaald door de religieuze geloofsgemeenschap waartoe men behoort. De
wetten van de godsdienst zijn ook geldig voor de staat. Soms botst een
en ander. Het Hooggerechtshof van Egypte heeft verordonneerd dat de
Koptisch-orthodoxe Kerk haar gelovigen moet toestaan om opnieuw te
trouwen. “Wettelijk gezien moet een christen opnieuw kunnen huwen. De
Egyptische grondwet garandeert zijn rechten op een (nieuw) gezin”, aldus
het arrest. Met dit vonnis wordt het hoger beroep van de Koptische paus
Shenouda III verworpen. Het oordeel van het Hof volgde op een aanklacht
van een Koptische christen tegen het hoofd van zijn kerk, Shenouda III,
die een tweede huwelijk van de gescheiden man had tegengehouden. Tegen
de uitspraak van het Hof is geen beroep mogelijk. De Koptisch-orthodoxe
Kerk verbiedt in principe echtscheiding, behalve in gevallen waarin
overspel bewezen kan worden of waarin een van de echtgenoten tot een
andere godsdienst of een andere stroming van het christendom overgaat.
De strenge kerkelijke huwelijksregels zijn de laatste tijd vaker
onderwerp van kritiek. De kritiek komt zowel van
burgerrechtenorganisaties als van Koptische gelovigen zelf.