Katholieke Vereniging voor
OecumeneNieuwsbrief Oecumene December 2009 (Wk 51) - Nummer 89
Uit de Vereniging
Oud-voorzitter St. Willibrordvereniging Frans Haarsma (1921-2009)
overleden
Geslaagde
conferentie Kerk en Kerkengemeenschap
Voortgangsbericht van
Caritas Irak
Lokaal
Vijftigste kerk met Stip
Nederland
Kerkleiders: 'geen
kritiek via media'
Ontmoeting pinksterchristenen en katholieken in Amersfoort
Russisch-orthodoxe parochie viert 35-jarig jubileum
Europees
Rusische orthodoxe Kerk en Evangelische Kerk in Duitsland
Paus
Benedictus ontvangt Russische president Medvedev
Oecumenische studiekring St-Irenaeus vergadert in Kiev
Oekraïense mensenrechtenactivist Myroslav Marynovitsch klaagt Europees
visabeleid aan
Wereldwijd
Williams tot RK-Kerk: diversiteit geen blokkade voor oecumene
'Op Koran geïnspireerde cultuur oorzaak van discriminatie'
Opnieuw aanslag op kerk in
Mossul
Mgr. Sako
roept christenen op in Irak te blijven
Tips en
Agenda
Vertel wat je beweegt, Evangelie in een seculiere cultuur
Oecumenelezing over de betekenis van wederzijdse dooperkenning
Oud-voorzitter St. Willibrordvereniging Frans Haarsma (1921-2009)
overleden
Op 25 november jl. overleed op
88-jarige leeftijd prof. dr. Frans Haarsma, priester van het aartsbisdom
Utrecht en emeritus-hoogleraar pastoraal theologie van de Katholieke
Theologische Faculteit in Nijmegen. Frans Haarsma was vanaf de jaren
vijftig van de vorige eeuw zeer actief in de oecumenische beweging in
Nederland. In de jaren vijftig nam hij deel aan de oecumenische
gesprekskringen. In 1962 trad hij toe tot het hoofdbestuur van de St.
Willibrordvereniging. In 1974 volgde hij prof. dr. Jan Groot op als
voorzitter, een taak die hij tot 1978 uitoefende. De uitvaartdienst vond
op 30 november plaats in de Kerk van St. Antonius van Padua in Nijmegen
waar Frans Haarsma na zijn emeritaat jarenlang is voorgegaan. Hij werd
diezelfde dag begraven in zijn geboortedorp Balk in Friesland.
Geslaagde
conferentie Kerk en Kerkengemeenschap
Op 28 november jl. organiseerde
de Vereniging in samenwerking met het Oecumeneberaad van de
Oud-Katholieke Kerk in Nederland in Utrecht een conferentie over het
rapport van de internationale dialoog tussen de Rooms-Katholieke en
Oud-Katholieke Kerk (2004-2009). Aan het begin van de conferentie werd
de Nederlandse vertaling, uitgegeven in de reeks Kerkelijke Documentatie
van de r.-k. Kerk, door prof. dr. Jan Visser aangeboden aan de beide
bisschoppen, Mgr. J. Vercammen en mgr. J. van Burgsteden s.s.s., die het
initiatief tot deze conferentie hadden genomen. In zijn openingswoord
noemde Mgr. Vercammen het nieuwe document ‘een inspirerend
ecclesiologisch werkstuk dat grote uitstraling verdient.’ J. Visser (OKN)
gaf in zijn inleiding een historisch overzicht van de relatie tussen de
Rooms-katholieke en Oud-katholieke Kerk. Prof. dr. J. Urban (RK) van het
Oecumenisch Instituut in Paderborn gaf een samenvatting van het uit twee
delen bestaande rapport. Het eerste deel beschrijft de vergaande
overeenstemming in de opvatting over de Kerk; het tweede deel is gewijd
aan de open vragen die om verdere studie en dialoog vragen. Prof. dr. U.
von Arx (OK) van de Oud-Katholieke Theologische Faculteit in Bern
schetste een hoopvol toekomstperspectief. In zijn slottoespraak ging
mgr. Van Burgsteden kort in op het gewicht van de open vragen. ‘Om
verdere stappen te zetten naar het herstel van de eenheid, moeten we
heel helder hebben wat wezenlijk en wat bijkomstig is. Sommige kwesties
hebben betrekking op de kerkorde, terwijl andere de fundamenten van het
geloof raken. Weer andere kwesties hebben op beide betrekking.’ De
conferentie in Utrecht werd afgesloten met de vespers in de
Oud-Katholieke Kathedrale Kerk. De lezingen van de conferentie worden
gepubliceerd in het digitale oecumenische theologische tijdschrift
Perspectief.
Voortgangsbericht van
Caritas Irak
Dit jaar voerde de Katholieke
Vereniging voor Oecumene in het bijzonder actie voor de projecten van
Caritas Irak. Dankzij de steun van parochies, donateurs, de Syrisch
Orthodoxe Kerk in ons land en van Cordaid kon een bedrag van 28.265 euro
overgemaakt worden op de rekening van Caritas Irak. Het werk van Caritas
is werk van de lange adem. Dezer dagen ontvingen we een
voortgangsbericht over de projecten die mede door de actie van onze
vereniging gesteund zijn. Het voortgangsbericht van Caritas Irak is te
vinden op de website van de Vereniging
www.oecumene.nl.
Lokaal
Vijftigste kerk met Stip
De Moeder Teresa kerk en de Paus
Joannes kerk, respectievelijk in Zuid- en Noord-Hengelo (Overijssel)
besloten op
25 november om zich bij het landelijk netwerk van de Stipkerken aan te
sluiten. Een Kerk met Stip is een kerkelijke gemeenschap die aangeeft
dat zij openstaat voor opvang van ex-gedetineerden. Het idee van de (virtuele)
stip op de kerk komt voort uit het vroegere gebruik onder dak- en
thuislozen. Toen plaatste men een stip op de muur van een huis of
instelling als men daar gastvrij ontvangen was. Dit om lotgenoten het
adres aan te bevelen. Er zijn vrijwilligers die een maatje kunnen zijn
voor iemand die uit detentie komt; niet om iemand intensief te
begeleiden, maar om hem of haar een omgeving te bieden waarin het
makkelijker is een nieuw sociaal netwerk op te bouwen. Kerken met Stip
is een project waar geloofsgemeenschappen van verschillende denominaties
aan deelnemen. Zij houden onderling contact en staan in verbinding met
het Justitiepastoraat en Exodus Nederland.
www.kerkenmetstip.nl
Nederland
Kerkleiders: ‘geen
kritiek via media’
Op 17 en 18 november kwamen
twintig leiders uit de verschillende kerken, de Raad van Kerken, de
Evangelische Alliantie en migrantenkerken samen voor een 24-uurs
retraite in het klooster Werkplaats Gods te Werkhoven.
Onder hen ook mgr. dr. G. de Korte, bisschop van Groningen-Leeuwarden en
dr. A.J. Plaisier, de scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Het
initiatief ging uit van de stuurgroep ‘Wij kiezen voor eenheid’ die in
juni 2009 het gelijknamige manifest presenteerde. Doel van de retraite,
aldus woordvoerder ds. Robbert Jan Perk, was om bij te dragen aan een
klimaat waarin de kerken elkaar positief benaderen en elkaar steunen. De
stuurgroep gaat een verklaring uitwerken waarin ondertekenaars beloven
dat ze zich „gunnend en zegenend” over andere kerken zullen uitlaten.
Als er sprake is van onderlinge kritiek, zal die rechtstreeks en niet
via de media naar buiten worden gebracht. De stuurgroep overweegt
regelmatig retraites te organiseren. Verschillende leden van de
stuurgroep wilden ook een brief sturen naar een ander oecumenisch
initiatief, dat van de nationale synode, om daar de Rooms-Katholieke
Kerk actiever bij te betrekken. (Bron: Raad van Kerken, rkk.nl)
Ontmoeting pinksterchristenen en katholieken in Amersfoort
‘Pinksterchristenen en rooms-katholieken
zijn het op een abstract niveau vergaand eens als het gaat over de
persoonlijke relatie met Christus en de betekenis van vorming voor de
geloofsontwikkeling. Maar zodra we concreter worden stuiten we op grote
verschillen. De Pinkstergemeenten in Nederland bevinden zich in een
proces van een bekeringsbeweging naar een gevestigde kerkelijke traditie.
De Katholieke Kerk in Nederland maakt de ontwikkeling door van een
volkskerk naar een keuzekerk’. Dit zei drs. Huib Zegwaert, docent aan de
Azusa Theologische Hogeschool te Amsterdam, op de 15e bijeenkomst van
katholieken en pinksterchristenen die op 26 november jl. in de Immanuël
gemeente in Amersfoort plaatsvond. Deze informele dialooggroep van
pinksterchristenen en rooms-katholieken ontstond in 1999 op initiatief
van de Katholieke Charismatische Vernieuwing. De bijeenkomst in
Amersfoort ging over ‘christelijke vorming en discipleship’, een
onderwerp dat in internationaal verband in de dialoog tussen katholieken
en pinksterchristenen uitvoerig is besproken. Het is de titel van het
derde hoofdstuk van het rapport ‘On becoming a Christian’ (2006). Dr.
Tim Schilling (rk), als catecheet en theoloog verbonden aan het Centrum
voor Parochiespiritualiteit in Nijmegen, analyseerde in zijn inleiding
de discrepantie tussen de overstemming op veel punten tussen katholieken
en pinksterchristenen en anderzijds de bestaande geloofsopvattingen van
katholieken in Nederland. De documentatie van de dialoog tussen
katholieken en pinksterchristenen is te vinden op de website
www.stucom.nl. De op 26 november
gehouden lezingen zullen later ook op deze site worden gepubliceerd.
Russisch-orthodoxe parochie viert 35-jarig jubileum
Op vrijdag 4 december vierde de
Russisch-orthodoxe parochie van de H. Nikolaas van Myra, die sinds enige
jaren huist in de voormalig rooms-katholieke Tichelkerk, haar 35-jarig
jubileum. Behalve orthodoxe Russen herbergt deze oosters-orthodoxe
geloofsgemeenschap onder het patriarchaat Moskou ook Nederlandse,
Servische, Eritrese en andere orthodoxe gelovigen, 22 nationaliteiten in
totaal. ’s Morgens vond een Goddelijke Liturgie plaats, waarbij ook een
koor van de monniken van Chevetogne zong. ’s Middags vond een symposium
plaats, waar o.a. burgemeester Cohen van Amsterdam en theoloog J. Beumer
uit Haarlem antwoord probeerden te geven op de vraag wat de
Russisch-orthodoxe parochie zou kunnen betekenen voor de stad Amsterdam.
De conferentie werd geopend met een korte gebedsdienst, voorgegaan door
rector Sergej Ovsiannikov. Na de conferentie bood de parochie een
receptie aan en een concert met Russische kerkzang, verzorgd door het
monnikenkoor uit Chevetogne. Door dit katholieke koor uit te nodigen,
maar ook door sprekers van zulke diverse pluimage – gelovig en
niet-gelovig - het woord te geven, gaf de Amsterdams parochie duidelijk
een visitekaartje af van haar oecumenisch respectievelijk
maatschappelijke openheid. (Bron:
www.katholieknieuws.nl,
Trouw).
Europees
Russische orthodoxe Kerk en Evangelische Kerk in Duitsland
“Russische Kerk schort banden met
Duitse protestanten op” (katholieknieuws, 13 november), ”Russische Kerk
zet dialoog met protestanten toch voort” (katholieknieuws, 17 november),
“De patriarch en die vrouw gelijkwaardig? Dat nooit!” (Trouw, 2 december)
waren de verschillende kopjes die de vertroebelde relatie tussen het
Russisch-orthodoxe patriarchaat van Moskou en de Evangelische Kirche in
Deutschland (EKD) n.a.v. de benoeming van bisschop dr. Margot Kässmann
tot leider van de EKD, over de tijdspanne van een drietal weken wisten
samen te vatten. Er heerste duidelijk verlegenheid en onzekerheid aan
Russich-orthodoxe zijde. Hun vertegenwoordiger in Duitsland feliciteerde
de nieuwe leider half november nog met haar benoeming tot hoogste leider
van de EKD. Op 30 november zou de eerste feestdag plaatsgevonden hebben
vanwege vijftig jaar dialoog tussen de beide kerken, maar de
verhoudingen waren inmiddels al zo verkoeld dat de festiviteiten werden
afgeblazen. Kässman zou, aldus Trouw, staan “voor alles waar de Russen
van gruwen: ze is vrouw, gescheiden en oecumenisch ingesteld”. Haar
burgerlijke staat zou evenwel voor orthodoxen geen reden moeten zijn tot
afwijzing: patriarch Alexej zaliger van Rusland was in zijn jonge jaren
ooit getrouwd geweest en gescheiden; ook enkele andere oosters-orthodoxe
bisschoppen hadden voor hun monniks- en bisschopswijding een stukgelopen
huwelijk achter de rug. De Russisch-orthodoxe Kerk wijst vrouwenwijding
af. Volgens een Russisch-orthodox woordvoerder levert Kässmans positie
als vrouw die EKD-leider is, “officiële complicaties” op bij
ontmoetingen tussen haar en de Russisch-orthodoxe kerkleiding die haar
gelijkwaardig aan de patriarch zou moeten bejegenen. Met het sturen van
een vrouwelijke theoloog naar een conferentie in Duitsland wil het
Russisch-orthodoxe patriarchaat de dialoog - in een meer academische
setting en buiten de “officiële protocollaire sfeer” - niet geheel en al
laten doodbloeden. (Bron:
www.katholieknieuws.nl, Trouw).
Paus
Benedictus ontvangt Russische president Medvedev
Op 3 december ontving paus Benedictus
XVI president Medvedev van de Russische Federatie. Men sprak over vrede
en veiligheid in de mondiale situatie. Er zullen volledige diplomatieke
banden tussen het Vaticaan en Rusland worden aangeknoopt. Voorafgaand
aan de ontmoeting had een functionaris van de Russische staat verklaard
dat een presidentiële tegenuitnodiging er evenwel niet in zat. Als
seculier leider komt dat niet Medvedev toe, aldus de
regeringsvertegenwoordiger; de leiders van de Russisch-orthodoxe en
rooms-katholieke Kerk gaan daarover. In het verleden hebben Ruslands
hoogste politieke leiders meermaals de paus uitgenodigd, maar zijn komst
liep steeds stuk op een afwijzing van toenmalig patriarch Alexej II. Hij
verweet Rome proselitisme te bedrijven vanwege de oprichting van
officiële Latijnse bisdommen in Rusland en de wederoprichting van de
Grieks-katholieke Kerk in Oekraïne, alle vallend binnen wat de
Russisch-orthodoxe Kerk als haar canoniek territorium beschouwt. (Bron:
www.katholieknieuws.nl,
Trouw).
Oecumenische studiekring St-Irenaeus vergadert in Kiev
In Kiev (Oekraïne) kwam van 4 tot 8
november de internationale orthodox-katholieke werkgroep Sint-Irenaeus
voor haar zesde zitting bijeen. De eerste bijeenkomst was in 2004 te
Paderborn. Gastheer in Kiev was metropoliet Volodymyr van Kiev van de
Oekraïens- orthodoxe Kerk (patriarchaat Moskou). Deze studiegroep van
katholieken en orthodoxen besprak in het beroemde Holenklooster in de
Oekraïense hoofdstad de context en betekenis van het Eerste Vaticaanse
Concilie (1870). Dit rooms-katholieke concilie is van groot belang in de
relatie tussen beide kerken vanwege zijn afkondiging van het dogma van
de pauselijke onfeilbaarheid. Het primaatschap van de bisschop van Rome
is een van de grote geschilpunten tussen Orthodoxie en Catholica.
Doordat het een theologische studiegroep is en geen officiële
theologische dialoog vinden de bijeenkomsten plaats in een ontspannen
sfeer van openhartigheid. (Bron:
www.katholieknieuws.nl,
aankomend nummer Pokrof 2010, 1).
Oekraïense mensenrechtenactivist Myroslav Marynovitsch klaagt Europees
visabeleid aan
De Oekraïense mensenrechtenactivist
en mede-oprichter van het Helskinki Comité Myroslav Marynovitsch doet
twintig jaar na de val van de Berlijnse Muur in een open brief aan
collega’s en medestanders zijn beklag over het oprichten van nieuwe
muren in Europa. Vanaf 1990 heeft Marynovitsch deelgenomen aan vele
conferenties en bijeenkomsten in diverse Europese landen en in de VS. De
laatste jaren wordt het voor reizigers uit Oekraïne echter steeds
moeilijker om een visum voor Europa te bemachtigen. Volgens Marynovitsch
is dit te wijten aan de rigoureuze toepassing van het verdrag van
Schengen. Het huidige Europese toegangsbeleid staat volgens hem haaks op
het Europa van open grenzen en vrije contacten tussen mensen in Europa.
De oproep van Marynovitsch is te lezen op de website:
http://www.ukraine-nachrichten.de/index.php?id=2017
Wereldwijd
Williams tot RK-Kerk: diversiteit geen blokkade voor oecumene
De recent gepubliceerde
pauselijke regeling voor anglicanen die willen toetreden tot de Rooms-Katholieke
Kerk laat zien dat diversiteit geen probleem hoeft te zijn voor
kerkelijke eenheid. De handreiking van Rome voldoet echter niet aan het
oecumenische streven christelijke kerken bijeen te brengen zonder dat de
ene kerk de andere opslokt. Dat heeft de anglicaanse aartsbisschop Rowan
Williams, hoofd van de Anglican Communion, in Rome gezegd. De
aartsbisschop sprak aan de Pauselijke Universiteit Gregoriana op een
conferentie ter ere van het honderdste geboortejaar van wijlen kardinaal
en oecumenepionier
Jo Willebrands. Daarbij ging hij in op de recent gepubliceerde
constitutie die traditionalistische anglicanen de mogelijkheid biedt om,
met behoud van eigen spirituele en liturgische erfenis, collectief toe
te treden tot de Rooms-Katholieke Kerk. Williams betreurde dat de
anglicaanse ambten en methodes voor onafhankelijke besluitvorming in het
pauselijke document geen formele erkenning krijgen. Volgens de
aartsbisschop blijft de Apostolische Constitutie Anglicanorum Coetibus
“op het niveau van spirituele en liturgische cultuur”. De wereldwijde
Anglican Communion laat volgens Williams zien dat het mogelijk is een
eenheid te vormen ondanks leerstellige onenigheden. Hij paste dat toe op
de oecumenische relaties tussen de Anglicaanse Kerk en de Rooms-Katholieke
Kerk: “Als er zoveel overeenstemming is bereikt over belangrijke
kwesties als de identiteit en de missie van de Kerk, is het dan
gerechtvaardigd dat andere onderwerpen behandeld worden alsof zij even
essentieel zijn voor de gezondheid en integriteit van de Kerk?” Na de
conferentie had aartsbisschop Rowan Williams een ontmoeting met leden
van de
Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid der Christenen. Een
dag later werd de aartsbisschop ontvangen door paus Benedictus. De beide
kerkleiders hebben volgens het Vaticaan gesproken over de "uitdagingen
waar alle christelijke gemeenschappen aan het begin van dit millennium
voor staan" en over de wederzijdse betrekkingen (bron:
katholieknederland.nl).
‘Op
Koran geïnspireerde cultuur oorzaak van discriminatie’
De Syrisch-katholieke
aartsbisschop Jules Mikhael Al-Jamil zei op 17 november jl. op een
persconferentie dat niet de Iraakse regering maar de op de koran
geïnspireerde cultuur in Irak de discriminatie en vervolging van
christenen daar veroorzaakt. In een democratisch land moeten christenen
dezelfde rechten hebben als de andere burgers, zo verklaarde hij.
Ondanks zijn constatering dat dit nu niet zo is, wijst hij een
christelijke terugtrekking op eigen erf af. Zo is hij tegen de
oprichting van een autonome christelijke enclave in Noord-Irak, een
gedachte die in bepaalde vooral politieke kringen van de Irakese
christenen sterk leeft. “De kerk moet in het land de aanwezigheid van
Christus zijn. Als wij, christenen, vluchten als het moeilijk is, leggen
wij dit noodzakelijke getuigenis niet af.” (Bron:
www.katholieknieuws.nl)
Opnieuw aanslag op kerk in
Mossul
Op 26 november werd de
Chaldeeuws-katholieke kerk van de H. Efrem in de onrustige Noord-Irakese
stad Mossul zwaar beschadigd bij een bomsaanslag. Ook een
dominicanenklooster in het nieuwe deel van de stad was doelwit van een
aanslag. De dominicanen in Irak hebben onder hun leden katholieken van
de Syrisch-katholieke en Chaldeeuwse kerken. Volgens de Chaldeeuwse
hulpbisschop Warduni wordt de bomaanslag aangevoeld als een aanval op de
hele katholieke kerk van het land en brengt het de angst onder de
christenen terug. (Bron:
www.katholieknieuws.nl)
Mgr. Sako
roept christenen op in Irak te blijven
Eind november jl. verklaarde in een
interview met het Franse katholieke tijdschrift La Croix de Chaldeeuwse
bisschop van Kirkoek (Noord-Irak), Louis Sako sj, dat de Koerdische
Autonome Regio in Noord-Irak voor christenen tamelijk veilig zou zijn.
Veel christenen trekken om veiligheidsredenen vanuit elders in Irak
hierheen. Ze krijgen er bijstand van de kerk. Mgr. Sako riep de
christenen op om niet Irak zelf te verlaten. “Als alle christenen het
land verlaten, zal dat het einde van de christelijke aanwezigheid in
Irak betekenen.” (Bron:
www.katholieknieuws.nl)
Tips en Agenda
Vertel wat je beweegt, Evangelie in een seculiere cultuur
In de gebedsweek voor de eenheid
organiseren het bisdom ’s-Hertogenbosch en de classis van de
Protestantse Kerk op woensdag 20 januari 2010 een oecumenische
ontmoeting onder het motto ‘Vertel wat je beweegt, Evangelie in een
seculiere cultuur’. Sprekers zijn de theoloog prof. dr. E. Borgman en
oud-minister Cees Veerman. De avond begint om 19.30 uur met de viering
van de vespers in de St. Jans kathedraal en wordt voortgezet in de Grote
Kerk aan de Kerkstraat.
Oecumenelezing over de betekenis van wederzijdse dooperkenning
De jaarlijkse oecumenelezing in de
gebedsweek voor de eenheid wordt in 2010 gegeven door de katholieke
theoloog dr. Peter De Mey. Het onderwerp van de lezing is de betekenis
en het belang van de wederzijdse dooperkenningen die verschillende
kerken in de afgelopen decennia met elkaar zijn overeengekomen. Peter De
Mey doceert oecumenische theologie aan de Theologische Faculteit in
Leuven en is voorzitter van de Societas oecumenica, een Europees gremium
voor oecumenisch onderzoek dat in 1978 werd opgericht. De oecumenelezing
wordt op vrijdag 22 januari 2010 gehouden in de Geertekerk in Utrecht en
begint om 15.00 uur.