2005-09

KATHOLIEKE VERENIGING VOOR OECUMENE
NIEUWSBRIEF OECUMENE SEPTEMBER 2005 (NR. 48)

Vergeet u niet om even op de oecumenesite het nieuwe activiteitenprogramma van de vereniging te bekijken!

1. MARIA-RAPPORT VAN ARCIC ONLINE BESCHIKBAAR
2. ‘INTIEME’ OECUMENE TIJDENS WJD
3. EUCHARISTIE ALS SACRAMENT VAN DE EENHEID
4. DOOD FRÈRE ROGER
5. ZETEL GRIEKS-KATHOLIEKE KERK OEKRAINE VERHUIST NAAR KIEV
6. ORTHODOXE SYNODE KIEST OPVOLGER IRENEOS
7. BELGISCHE MINISTER OVERWEEGT ERKENNING ARMEENSE KERK
8. OPLEVING EVANGELISCHE GEMEENTEN IN IRAK
9. ORTHODOXE PAROCHIE KOOPT AMSTERDAMSE KERK
10. 40 JAAR BYZANTIJNSE GEMEENSCHAP MAASTRICHT
11. UTRECHTSE WILLIBRORDPROCESSIE ‘QUASI OECUMENISCH’
12. KOPTEN LID VAN RAAD VAN KERKEN IN NEDERLAND
13. OECUMENE IS EEN PLICHT VOOR ELKE CHRISTEN
14. KARDINAAL WILLEBRANDS 96 JAAR
15. KATHOLIEKE HOOGLERAAR DOET INTREDE OP DE VU
16. AGENDA

1. MARIA-RAPPORT VAN ARCIC ONLINE BESCHIKBAAR
Recent is op de website van het Vaticaan het Maria-document van de Anglicaans-Rooms-katholieke internationale commissie (ARCIC) gepubliceerd. Het document is getiteld ‘Mary: Grace and Hope in Christ’. De Anglicaanse Kerk en de Rooms-katholieke Kerk delen een groot aantal Mariafeesten in het kerkelijke jaar. Het rapport presenteert Maria als icoon van de Kerk in haar ontvankelijkheid voor de heilige Geest. De Katholieke Vereniging voor Oecumene heeft op internet een link aangemaakt naar de Engelse tekst en heeft een Nederlandse inleiding tot het rapport beschikbaar. Zie www.oecumene.nl onder documenten.

2. ‘INTIEME’ OECUMENE TIJDENS WJD
In de media is uitgebreid bericht over de Wereld Jongerendagen (WJD) te Keulen in augustus. Wat op velen grote indruk heeft gemaakt, is de massaliteit van de bijeenkomsten, maar naast alle massale evenementen vormden vooral de onderdelen die de jongeren volgden met een deelgroep, de hoofdmoot van het programma. De deelgroepen bestonden uit ongeveer tien tot twaalf jongeren van rond dezelfde leeftijd. De organisatie van de WJD bood via het deelgroepje de jongeren de ruimte om hun ervaringen uit te wisselen van hoe zij hun geloof in hun leven vormgeven. In dit kleine groepsverband werd duidelijk dat er ook jongeren van buiten de katholieke traditie deelnamen aan de WJD. Wellicht is het juist op dit niveau van persoonlijke ontmoeting en dialoog geweest dat de oecumene tijdens de WJD de meeste diepgang heeft gekregen.
Men kon in de deelgroepjes de uitwerking zien van oecumenische omgang met elkaar in een meer intieme sfeer. De ruimte die de deelgroepen boden om samen het geloof te delen en te vieren, zorgde in ieder geval voor een aanstekelijk enthousiasme. Zo zag men de protestantse deelnemers van de bootreis Koers Op Keulen (van de bisdommen Haarlem, Rotterdam en Paramaribo) gehuld in de oranje voetbalshirts van Benedetto 16 de paus feestelijk mee binnenhalen. De motieven voor de deelname van de protestantse jongeren kwamen veelal voort uit het verlangen om dit gebeuren samen met hun katholieke partner te beleven. De partner leren kennen, zo zeiden ze, betekent ook diens gelovige achtergrond willen begrijpen. En zien wat voor betekenis waardevolle en onderscheidende elementen uit de katholieke traditie hebben in de praktijk van het leven van hun partner.
Deze elementen, zo hield bisschop Van Burgsteden zijn Nederlandse gehoor tijdens de afsluitende catechese op vrijdag voor, kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op de beleving van de sacramenten, de kerkelijke hiërarchie en de persoon van Maria. Maar de bisschop richtte in eerste instantie de aandacht op datgene wat wordt gedeeld, zoals het gemeenschappelijke geloof in de liefde van God in Christus en de naastenliefde.

Over de oecumenische reis die vanuit de PKN-gemeente Almere naar Keulen werd georganiseerd, leest u binnenkort meer in Overeen. Geen abonnement? Overeen wordt ook gepubliceerd op internet. Of vraag het nummer aan via secretariaat@oecumene.nl We sturen u het nummer graag toe.

3. EUCHARISTIE ALS SACRAMENT VAN DE EENHEID
Kardinaal Kasper, voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid, publiceerde onlangs het boek ‘Sacrament of Unity: Eucharist and Church’. De eucharistie is geen reden voor scheiding tussen de christenen, meent Kasper, maar juist een reden voor eenheid. De eucharistie als sacrament van de eenheid is niet iets bijkomstigs. De eenheid van de Kerk is juist de reden waarom de eucharistie bestaat, legt hij in het boek uit. Het feit dat het in de huidige situatie niet mogelijk is om gezamenlijk de Maaltijd des Heren te vieren, aldus Kasper, noemt de auteur in het boek “een diepe wond […] in het lichaam van Christus en, uiteindelijk, een schandaal”. Het boek is gepubliceerd in het Duits door Herder en in het Frans door Cerf.
(Zenit, 30-08-2005)

4. DOOD FRÈRE ROGER
Op 16 augustus stak een geestesgestoorde 36-jarige Roemeense vrouw broeder Roger Schutz (90), stichter en prior van de oecumenische gemeenschap van Taizé, met een mes neer tijdens het avondgebed. Frère Roger overleed kort daarop aan zijn verwondingen. Een week later, op 23 augustus, werd hij in de gemeenschap begraven. Kardinaal Walter Kasper, voorzitter van de pauselijke raad voor de eenheid van de christenen, ging voor in de uitvaartmis samen met de vier rooms-kaatholieke priesters van de Taizé-gemeenschap.
Frère Roger is opgevolgd door een katholieke Duitse broeder uit de gemeenschap, broeder Aloïs. De gemeenschap van Taizé telt momenteel een honderdtal broeders, katholiek en van uiteenlopende protestantse komaf en afkomstig uit een dertigtal landen. De Taizé-gemeenschap trekt jaarlijks zo’n 200.000 jongeren.
In de week van 14 tot en met 21 augustus was ds. Gerrit Groeneveld met zijn gezin in Taizé. Hun dagboek wordt gepubliceerd in het komende nummer van Overeen. Groeneveld: “Het was een indrukwekkende week. Wat ons het meest trof, was dat we zo bemoedigd werden door het geloof in de opgestane Heer. Zoals in de Paasviering van zaterdagavond, waarin het licht wordt doorgegeven.” U kunt een exemplaar van Overeen aanvragen via secretariaat@oecumene.nl.
(RKNieuwsnet, 17/23-08-2005)

5. ZETEL GRIEKS-KATHOLIEKE KERK OEKRAINE VERHUIST NAAR KIEV
De zetel van de Grieks-katholieke Kerk in Oekraïne is op 24 augustus verhuisd van Lwiw (Lemberg) naar de hoofdstad Kiev. De verhuizing ligt bijzonder gevoelig, omdat de Russisch-orthodoxe Kerk die in Oekraïne een belangrijke presentie heeft, vreest voor de oprichting van een Grieks-katholiek patriarchaat. Kardinaal Husar en met hem de Grieks-katholieke gelovigen in Oekraïne, willen graag de oprichting van zo’n katholiek patriarchaat, zoals dat ook bij vele andere Oosterse katholieke Kerken bestaat. Het patriarchaat van Moskou heeft duidelijk gemaakt dat de oprichting daarvan een nooit eerder geziene crisis in de relaties met de katholieke Kerk zou veroorzaken.
Net als zijn voorganger is paus Benedictus XVI van oordeel dat de tijd niet rijp is voor de oprichting van zo’n patriarchaat. Vraag is hoe lang kardinaal Husar bestand is tegen de roep van de gelovigen om toch zo’n patriarchaat uit te roepen.
In een uiterst kritische reactie van het patriarchaat van Moskou op de verhuizing wordt geconstateerd dat er geen enkele kerkjuridische en historische basis bestaat om de hoofdzetel van de Grieks-katholieke Kerk van Lwiw naar Kiev over te brengen. “Maar deze daad zal wel uiterst negatieve gevolgen hebben voor de relaties tussen de katholieken en de orthodoxen. Ook al omdat dit gepaard gaat met een toenemende missionaire activiteit van de Grieks-katholieke Kerk bij de orthodoxen in Oekraïne.”
Het feit dat de Grieks-katholieke Kerk van Oekraïne zich ook bezint op pastorale structuren voor onder het communistische regime gedeporteerde Oekraïners maakt de kwestie nog gevoeliger.
De Grieks-katholieke kerk viert dezelfde liturgie als de Orthodoxe Kerken vieren, kent de oosterse kerkstructuur en heeft gehuwde priesters. Ze erkent het primaatschap van de paus en leeft in eenheid met Rome.
(RKNieuws.net 18-07-2005, Nieuwsbrief Kerknet Vlaanderen, 26-08-2005)

6. ORTHODOXE SYNODE KIEST OPVOLGER IRENEOS
De Grieks-orthodoxe Synode van Jeruzalem heeft bisschop Theophilus verkozen tot nieuwe patriarch van Jeruzalem. De orthodoxe patriarch volgt patriarch Irineos I op, die werd afgezet nadat hij gebouwen aan de Jaffappoort in Oost-Jeruzalem aan joodse nationalisten verpacht of verkocht zou hebben.
In mei herriep de panorthodoxe synode van Constantinopel de erkenning van patriarch Irineos I, nadat hij eerder door de Grieks-orthodoxe synode van Jeruzalem was afgezet. Patriarch Irineos I werd door de Grieks-orthodoxe Kerk drie jaar geleden tot patriarch van Jeruzalem verkozen.
De Grieks-orthodoxe Kerk is een van de belangrijkste landeigenaars in het Heilig Land en draagt ook zorg voor nogal wat christelijke monumenten. Zowel Israël, de Palestijnse Autoriteiten als Jordanië hebben inspraak in de keuze van de Grieks-orthodoxe patriarch.
(Nieuwsbrief Kerknet Vlaanderen, 26-08-2005)

7. BELGISCHE MINISTER OVERWEEGT ERKENNING ARMEENSE KERK
De Belgische justitieminister Onkelinx heeft de kandidatuur van de Armeense Kerk als erkende godsdienst in België in overweging genomen. België telt momenteel zes erkende godsdiensten die door de overheid worden gesubsidieerd: de anglicaanse, de katholieke, de orthodoxe, de protestantse en de joodse en de moslimgemeenschap. Ook de vrijzinnigheid is erkend, als niet-confessionele levensbeschouwing.
(RKNieuws.net 19-07-2005)

8. OPLEVING EVANGELISCHE GEMEENTEN IN IRAK
Sinds de val van Saddam Hussein is er in Irak een opleving van evangelische gemeenten. Maar door onderlinge onenigheid is het aantal afsplitsingen groot, constateert Open Doors. In april staken zeventig protestantse kerkleiders de koppen bij elkaar voor betere samenwerking en spraken over het voorstel om tot oprichting van een Iraakse Evangelische Alliantie te komen.
Onder Saddam Hussein werden evangelische gemeenten en vrije groepen niet erkend. Hussein erkende naast de traditionele Chaldese, Assyrische, Armeense en Syrisch-Orthodoxe kerken alleen de Presbyteriaanse Kerk (calvinistische traditie). Protestanten van andere snit zochten daarom vaak onderdak bij de twee Presbyteriaanse kerken die Bagdad rijk was. Direct na de val van Hussein splitsten de evangelische gemeenten zich van de presbyterianen af. De afgelopen twee jaar zijn er naar schatting in Bagdad vijftien protestantse gemeenten bijgekomen.
(RKNieuws.net/Nederlands Dagblad)

9. ORTHODOXE PAROCHIE KOOPT AMSTERDAMSE KERK
De Russisch-orthodoxe parochie H. Nikolaas van Myra in Amsterdam heeft de Tichelkerk en het bijbehorende kapucijnenklooster in de hoofdstad gekocht. Door de daling van het aantal kloosterlingen moest de kapucijnenorde de gebouwen sluiten en verkopen. De groeiende orthodoxe gemeenschap was al jaren op zoek naar een groter gebedshuis. De parochie, opgericht in 1974, telt 250 geregistreerde leden, maar een veelvoud daarvan bezoekt de kerkdiensten in het Kerkslavisch en Nederlands. Ze had in Amsterdam achtereenvolgens onderdak in een kapel op de zolder van de rooms-katholieke Nicolaaskerk, de doopkapel van de voormalige rooms-katholieke kerk De Duif en sinds 1994 een eigen gebouw aan de Kerkstraat.
(Katholieknederland.nl)

10. 40 JAAR BYZANTIJNSE GEMEENSCHAP MAASTRICHT
De katholieke gemeenschap van de Byzantijnse Ritus in Maastricht viert haar veertigjarig bestaan. De gemeenschap is katholiek en viert de liturgie volgens de Slavisch-Byzantijnse ritus. De paters kapucijnen richtten deze gemeenschap op in 1965 in het kader van hun Oosters Werk. De gemeenschap kreeg later de officiële naam ‘Kerk van de Heilige Geest, katholieke gemeenschap van de Byzantijnse ritus’. Als Limburgse gemeenschap valt de Kerk van de Heilige Geest rechtstreeks onder het bisdom Roermond.
Om het 40-jarig bestaan te vieren is er op zaterdag 15 oktober een vesperviering, gezongen door koorleden van alle zusterkoren in Nederland en wordt op zaterdag 29 oktober de Goddelijke Liturgie gevierd in de Sint Servaasbasiliek in Maastricht met onder meer oud-bisschop R. Bär van Rotterdam. Zie www.kerkvandeheiligegeest.nl.
(RKNieuws.net 16-09-2005)

11. UTRECHTSE WILLIBRORDPROCESSIE ‘QUASI OECUMENISCH’
Zondag 18 september organiseerden de binnenstadsparochies van Utrecht de jaarlijkse Willibrordprocessie. De Utrechtse Stedelijke Raad van Kerken (USRK) plaatste voorafgaand daaraan echter vraagtekens bij het oecumenische etiket dat de parochies erop plakken. In tegenstelling tot een eerdere belofte is er vooraf door de binnenstadsparochies geen contact gezocht met de USRK, terwijl de binnenstadsparochies wel hebben erkend dat een oecumenisch karakter van de Willibrordprocessie zo’n contact nodig heeft.
Tot grote teleurstelling van de USRK is er nu geen overleg geweest voorafgaand aan de processie. Deze wordt nu door de USRK ‘quasi-oecumenisch’ genoemd, omdat geen recht is gedaan aan het uitgangspunt, waar ook de katholieke kerk in Utrecht mee heeft ingestemd, om “als teken van eenheid in Jezus Christus niet meer afzonderlijk te doen, wat de kerken ook gezamenlijk kunnen doen”.
(RKNieuws.net)

12. KOPTEN LID VAN RAAD VAN KERKEN IN NEDERLAND
De Koptische Orthodoxe Kerk is lid geworden van de Raad van Kerken in Nederland. De Koptisch Orthodoxe Kerk onderhoudt sinds eind jaren negentig contacten met de Raad van Kerken. Plaatselijk werken de parochies van de kerk vaak al samen met andere christelijke gemeenschappen. Volgens het bestuur van de kerk was nu het moment gekomen om deze samenwerking ook gestalte te geven door lid te worden van de landelijke Raad van Kerken.
De Koptische Orthodoxe gemeenschap in Nederland is onderdeel van de Koptische Kerk, die in een groot aantal landen in met name Afrika actief is. De kerk in Nederland valt onder het patriarchaat van Alexandrië. De Koptisch Orthodoxe Kerk heeft een lange geschiedenis van oecumenische betrokkenheid en is lid van de Wereldraad van Kerken, de Raad van Kerken van het Midden-Oosten en de Afrikaanse Raad van Kerken.
De Koptische Orthodoxe gemeenschap in Nederland telt ongeveer 4.500 leden, verdeeld over zes parochies. De meeste leden zijn migranten uit Egypte. Met het lidmaatschap van de Koptische Orthodoxe Kerk telt de Raad van Kerken nu veertien leden en vijf kandidaat-leden.
(KatholiekNederland.nl)

13. OECUMENE IS EEN PLICHT VOOR ELKE CHRISTEN
“Christelijke eenheid moet een doel zijn voor iedereen die gelooft in de Kerk”, schreef paus Benedictus XVI in zijn boodschap aan de oecumenische bijeenkomst die begin september plaatsvond in Assisi. Kardinaal Walter Kasper, de voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen, las de boodschap van de paus voor tijdens de openingszitting van het 9de Interchristelijke Symposium waar katholieke en orthodoxe geleerden bijeenkwamen om te luisteren naar voordrachten over de eucharistie in de Oosterse en Westerse christelijke tradities. De paus schreef dat het verlangen om tot een volledige communie te komen en het eucharistisch maal te kunnen delen, christenen moet inspireren “om het gebed te intensiveren, te studeren en een dialoog aan te gaan met als doel de verschillen op te lossen die hen scheiden”. Hij voegde eraan toe: “De zoektocht naar een volledige en zichtbare eenheid onder alle volgelingen van Christus is in deze tijd een bijzonder grote noodzaak.”
(Nieuwsbrief Kerknet Vlaanderen, 09-09-2005)

14. KARDINAAL WILLEBRANDS 96 JAAR
Johannes kardinaal Willebrands heeft op zondag 4 september zijn 96e verjaardag gevierd. De voormalige aartsbisschop van Utrecht en vertrouweling van diverse pausen was 20 jaar lang hoofd van de Pauselijke Raad voor de Christelijke Eenheid. Paus Johannes XXIII haalde hem naar Rome. Willebrands werkte ook nauw samen met Paulus VI en Johannes Paulus II. Tussen 1975 en 1983 was hij tegelijkertijd aartsbisschop van Utrecht. Sinds zijn emeritaat woont Willebrands in het Overijsselse Denekamp, bij een congregatie van zusters Franciscanessen.
(RKNieuws.net)

15. KATHOLIEKE HOOGLERAAR DOET INTREDE OP DE VU
Per 1 september 2005 is dr. Paul van Geest aangetreden als hoogleraar Augustijnse Studies aan de Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit. Van Geest is katholiek en heeft onder meer gestudeerd aan de Pontificia Università Gregoriana te Rome. Hij zegt zich prima thuis te zullen voelen op de protestante VU: “Via Luther, die een groot deel van zijn leven een gewetensvolle augustijner monnik was, is het denken en de spiritualiteit ook in wegen van de Reformatie gekomen. Op de VU verwacht ik nieuwe invalshoeken om het werk en de doorwerking van Augustinus goed te bestuderen.”
Van Geest geeft sinds 2001 invulling aan de leerstoel Augustijnse Studies aan de Katholieke Theologische Universiteit (KTU) te Utrecht. Nu wordt de leerstoel Augustijnse Studies ook aan de VU gevestigd. Van Geest is daar gelukkig mee vanwege de “brede interreligieuze en oecumenische setting” op de VU. Met zijn komst wordt het interreligieuze en oecumenische karakter van de Faculteit der Godgeleerdheid verder versterkt. Aan de VU zijn ook diverse protestantse stromingen en het Centrum voor Islamitische Theologie vertegenwoordigd.
(RKNieuws.net)

16. AGENDA

25 November 2005
ONGELOOFLIJK ACHTERLIJK - Over het demoniseren van religie
Is er in de hedendaagse samenleving in het domein van het denken en van het gewone alledaagse leven nog plaats voor religie of is religie, zoals veelvuldig in allerlei discussies wordt aangevoerd, een achterhaald gegeven en een bron van veel ellende in de wereld?
Het symposium wil een meer genuanceerde bijdrage leveren aan de discussie zoals die thans met name in de media wordt gevoerd en wordt georganiseerd door een samenwerkingsverband van de Haagse Gemeenschap van Kerken (HGK), het Soeterbeeckprogramma en Heyendaalinstituut van de Nijmeegse Radbouduniversiteit, het r.k spiritueel centrum van de Boskant en de Stichting Islam en Dialoog.
Vrijdag 25 november 2005 13:30–16:50 uur, r.k. centrum de Boskant, Fluwelen Burgwal 45 Den Haag. Entree: € 10.- (max. 120 plaatsen). Inlichtingen/opgave: email: info@deboskant.nl. tel: 070 3614180

De nieuwsbrief oecumene is een uitgave van de Katholieke Vereniging voor Oecumene, Walpoort 10, 5211 DK 's-Hertogenbosch, T 073 6136471, E secretariaat@oecumene.nl. Steun de actieve inzet voor de oecumene en word lid voor € 15,00 per jaar. Of maak een gift over op girorekening 801919. Vraag vrijblijvend meer informatie aan. Deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Stuur dan een e-mail naar info@oecumene.nl.

Katholieke Vereniging voor Oecumene
Eenheid zichtbaar maken:
gebed, ontmoeting, dialoog